Foaki pa'anga mo koloa lahi he Siupeli Siliva 'a e Tôkaikolo´
Fa'u 'e Fâlisi Tupou

KUO lava atu 'a hono kâtoanga'i 'e he Kâinga Lotu 'o e Siasi Tôkaikolo 'ia Kalaisi´ 'a e kakato 'a e ta'u 25 'o hono fokotu'u´ talu mei he ta'u 1978.

Ko e siasi´ni na'e kamata ia 'e ha ki'i falukunga kakai 'a ia na'a nau mavahe mei he Siasi Uêsiliana Tau'atâina 'o Tonga´ 'o taki ai 'a Faifekau Senituli Koloi.

Ko e 'uhinga tefito ne mavahe ai 'a e kâinga´ni mei he Siasi Uêsiliana´ koe'uhi he na'e lahi 'a e ngaahi ouau 'a e siasi´ 'o hangê ko e tânaki pa'anga´, fakaafe ki he konifelenisi 'a e siasi´, ngaahi ouau ki he 'apisia´ mo e ngaahi kavenga kehe 'a e SUTT na'e fepaki ia mo 'enau tefito'i tui´. Ko ia na'e taki'i leva 'e Senituli Koloi hono fakatahataha'i 'o e ki'i kâinga´ni pea na'e ui ia ko e kau Maama Fo'ou´.

Na'e hili pê nai ha ta'u 'e taha mo ha ngaahi mâhina 'a hono fokotu'u 'e Senituli Koloi 'a e ki'i kâinga lotu´ni kuo ne pekia. Pea 'oku pehê na'e hokohoko mai ai pê feohi 'a e kainga´ni 'o to e fakahingoa ko e Feohi'anga Tôkaikolo 'ia Kalaisi´, pea toki liliu mai kimui´ni mei he Feohi'anga´ ki he Siasi Tôkaikolo 'ia Kalaisi. Ko e taimi ko 'eni´ kuo'osi 'i he lakanga Palesiteni´ 'a Faifekau Toketâ Liufau Saulala.

'I he taimi ko 'eni 'o e Palesiteni 'a Liufau´ na'e to e mavahe ai ha ni'ihi ia mei he kâinga lotu´ni 'o fokotu'u honau siasi fo'ou. Ko e fa'ahinga 'eni na'a nau fakaanga'i 'a e 'ikai ke kei nofo 'a e Siasi Tôkaikolo 'ia Kalaisi´ ki he tefito'i tui na'e makatu'unga ai 'enau mavahe´ ka kuo nau to e fai 'e kinautolu ia 'a e tânaki pa'anga´ mo e ngaahi pola´ 'o lahiange ia 'i hono fakahoko 'e he SUTT na'e 'uhinga ai 'enau mavahe´. Ko e siasi fo'ou ko 'eni´ 'oku nau kei puke 'a e tefito'i tui 'a Senituli Koloi na'a nau mavahe mo ia´.

Na'e fakamo'oni'i kakato 'a e makatu'unga 'o e mavahe 'a e kau muimui 'o Senituli Koloi´ mei a Liufau mo e Siasi Tôkaikolo´ 'i he kâtoanga Siupeli Siliva na'e toki 'osi´ he na'e a'u ki he miliona´ 'a e pa'anga na'e lukuluku 'e he kau mêmipa 'o e siasi´ 'i 'Amelika, 'Aositelêlia, Nu'u Sila pea mo Tonga´ni 'o 'ikai lau ki ai 'a e koloa faka-Tonga mo e koloa pâlangi na'e foaki 'i he kâtoanga´ni. 'I he taimi tatau na'e 'i he kilu´ mo e pa'anga na'e foaki atu ki he kau fakaafe fakalangilangi 'o e ngaahi 'aho kâtoanga´ ko 'enau me'a'ofa 'o kau ai 'a e Tu'i´, Tâufa'âhau Tupou IV ko e $25,000 fakataha mo hono koloa ko e foaki ia 'e he kâinga lotu 'o Ha'ateiho´ 'i he'enau kâtoanga tanupou. Ko e $1 kilu na'e foaki ia ki a Pilinisesi Pilolevu Tuita ko e fakaafe fakalangilangi ia 'o e 'aho na'e fakaava ai 'a e kâtoanga Siupeli Siliva´ fakataha mo hono koloa faka-Tonga mo e koloa pâlangi. Na'e 'ikai kau ki heni 'a e me'a'ofa pa'anga mo e koloa ki he Pilinisesi mo e Pilinisi 'o e siasi´, Fanetupou Vava'u Tuita mo Nikotimasi Vaha'i´. 'Oku 'ikai kau ki heni pea mo e ngaohi pola 'a e kâinga lotu´ 'i he kâtoanga Siupeli Siliva´ 'a ia na'e 'alu fakataha ia mo e foaki koloa 'a e pola takitaha.