Mate tokotaha ‘i tahi
fa’u ‘e Mateni Tapueluelu

NUKU’ALOFA: KUO mâlôlô ha matâpule ko Moli Moala mei Ha’afeva nofo Fasi mo e Afi taimi si’i pê ia mei he mafahi ua ‘a e vaka toutai na’e heka ai he efiafi Tûsite´.

‘I he taimi tatau ‘oku lolotonga fakaakeake ha matâpule ‘i Falemahaki Vaiola ‘oku ‘ilo pê ko ‘Eti hono hingoa´ he lolotonga´ ni, ‘i hono kai ‘e ha ika ka ‘oku ‘ikai ke ‘ilo ‘e he kau toutai´ ia e fa’ahinga ika´ ni, kae hao mo’ui e toko tolu kehe ‘i he kau toutai tatau pê.

Ko e toko tolu´ ni ‘oku kau ki ai ‘a Mafi Taukitokû ko e ‘eikivaka´, ‘Eva Lêhoa mo hono tehina ko ‘Asaeli Lêhoa.

Na’e fakatokanga matangi foki ‘a Tonga he lolotonga ‘o e uike kuo ‘osi´ ‘o toki kaniseli ‘i he faka’osinga ‘o e uike´ pea folau ai e kau toutai´ ni he Mônite ‘o e uike ni´ ko e toutai. Na’e fakahâ ‘e Mafi Taukitokû na’a´ ne tokanga’i ‘a e folau´, ne lolotonga ‘enau toutai´ kuo nau toe ma’u e fakatokanga matangi hoko´ he Tûsite´ pea nau feinga mai ai ki Nuku’alofa ni ka epango ne ‘ikai taufonua honau vaka´.

Na’e hakohako lahi foki ‘a Tonga he taimi ko eni´ pea toe ki’i ‘uho’uha mo fakapôpô’uli. Na’e iku taa’i ai ‘e ha fo’i peau e vaka papa fute ‘e 30 ne nau ‘i ai´ ‘o mafahiua pea ngoto, maile tahi nai ‘e 30 ki he fakatokelau hihifo ‘o Tongatapu´.

Na’e fakahâ ‘e Mafi Taukitokû ta’u 41 ‘o Fasi mo e Afi´ ki he Taimi ‘o Tonga´ na’a nau têtê ai ‘o pikipiki pe ‘i ha ngaahi fo’i ‘utoni ‘e 5, nge’esi hina vai lita ‘e 20 ‘e 5 mo e me’a kakau ‘e taha. Ne pehê ‘e Mafi´ ‘oku´ ne tui na’e mâlôlô pê ‘a ‘Eti hili ha ngaahi miniti si’i ‘enau têtee´ pea ‘oku´ ne tukuaki’i ko e mahaki mafu he na’e ‘ikai ke kai ia ‘e ha ika. Ko ia na’e feinga mai ‘a Mafi´ ‘o kakakau pe mo ne pukepuke ‘a e pekia´.

Na’a´ ne toe fakahâ foki na’e pau ke fehangahangai e kau toutai ne kei mo’ui´ mo e fanga ika na’a nau ‘ohofi ‘a ‘Eti ‘o lavelavea´, lolotonga ‘enau têtê ‘i tahi´ he houa ‘e 8 nai mo e konga ki mu’a pea toki a’u ange ‘a e tokoni´.

Na’e ‘uluaki pa mai foki ‘a e ongoongo´ ia ‘o pehee koe lavea ‘a ‘Eti´ koe kai ‘e he ‘anga ka ne faka’ikai’i ‘eni ia ‘e he kau toutai ni.

“’Oku ‘ikai ke mahino ko e hâ e ika´ ‘oku te’eki ke mau sio mautolu ha ika pehê. Ka ‘oku ‘ikai ko e ‘anga ia. Ka na ko ha ‘anga kuo mau ‘osi kotoa,” ko e fakamahino ia ‘e Mafi´.

“Na’e a’u ‘o mau ‘âtakai’i ‘a ‘Eti ka ne huhu’i mai pê e ika´ ia ‘i homau vaha’a´ ‘o ‘ohofi pê ‘a ‘Eti ki loto. Ko e fanga ki’i ika ‘oku meimei hangê hono lahi´ ko ee´, pea ne mau puke ‘e mautolu e ni’ihi ‘o tamate’i,” ko e lau ia ‘a Mafi´ mo ‘ene lii’i hake hono nima´ ‘o fakatâtâ e lahi ‘o e ika´ mei hono la’i nima´ ki he tui’i nima´.

Na’a´ ne pehê ne ‘ohofi ‘e he fanga ika´ ni ‘a ‘Eti ‘i hono uma´, tapa’i kete´, ongo tui´ mo e va’e´. Na’e faikehe´ he na’e ‘ikai ke toe kai ‘e he ika´ ia ha taha kehe neongo ‘enau ‘atakai’i ia´ ka ko ’Eti pe

Kaekehe na’e monû’ia e kau folau´ ni he ne nau mateuteu mo ‘enau pîkoni ‘e tolu. Ko e me’a ngâue eni ‘oku fakamo’ui pea ‘e puke ‘e he satelaite´ mo e ngaahi vakapuna´ ‘ene faka’ilonga´ ‘o mahino ‘oku ‘i ai e fakatamaki ‘oku hoko ha feitu’u pea ‘e lava leva ke tala ko fee e feitu’u ‘oku hoko ai´. Ne nau fakamo’ui ‘a e ua kae ngoto e taha ia mo e vaka´ ‘o ma’u ia ‘e ha vakapuna ‘Ea Nu’usila ‘i he efiafi Tûsite´ lolotonga ‘ene puna ki Hauai’i kae ofi ‘i Tonga´ ni.