Fu’u fuoloa e ta‘etotongi mo‘ua e Kolisi Tonga´
Fa’u ‘e ‘Ulu’alo Po’uhila

KUO launga pea ongo’i ‘e he kautaha pisinisi tuitui vala ko e The Tux Shop ‘o loto ‘Okalani´ kuo lavaki’i ‘enau falalala´ ‘i he alea mo e Kolisi Tonga´ fekau’aki mo hono tuitui honau teunga suti ka kuo mei ta’u kakto hono ta’etotongi´.

Na’e fakaha ‘e he Talekita Pule e kautaha ni ko ha tangata’eiki ko Neil Vodanovich ‘a ia kuo laka hake ‘i he ta’u ‘e 60 ‘ene fai ‘a e pisinisi´ ni ‘oku ne fakame’apango’ia ‘aupito he ta’efakapolofesinale pehee ‘a e alea mo e Kolisi Tonga´ he ko e ako ‘a e pule’anga´.

Na’a ne pehee kuo laka hake he ta’u ‘e 20 ‘a ‘ene fengau’aki vaofi ‘aupito mo e kakai e Pasifiki´ kae tautautefito ki he kainga Tonga´, kau Faifekau´ mo e ngaahi siasi´. Ko ‘enau me’a ‘oku fai ko hono tuitui e ngaahi suti´ ‘o fakatatau ki he’enau fiema’u´.

‘I ‘Epeleli ‘o e ta’u kuo ‘osi´ na’e ma’u ai ’e he kautaha ni ha ‘ota mei he Kolisi Tonga´ mei Tonga ‘o fakafou mai he Sekelitali ‘a e Kolisi tutuku Kolisi Tonga ‘o Aotearoa´, Lua Manu ke tuituiange mu’a honau teunga´ ‘a ia ne kau ai e kote ‘e 37 kuo ‘osi tuitui ki ai e sila ‘a e Kolisi´, hekesi ‘e 37 mo e kote fakafefine ‘e 3 ma’ae kolisi´. Na’e fe’unga e fakamole ki heni´ mo e $4,247 fakakatoa.

Na’e pehee ko e taumu’a e ‘uu suti ko ‘eni´ ke tui ‘e he fanau ‘akapulu ‘a e Kolisi´ ‘i he’enau tua ki Siapani he ta’u kuo ‘osi´. Ka na’e fiema’u mai ke ‘oange fakavavevave mu’a kenau tui he huufi ko ia e Fale alea ‘o e ta’u kuo ‘osi´.

Na’e fakahaa mai leva mei Tonga ko e totongi ‘o e ‘ota´ ‘oku fakahu mai he Pangike ANZ. Ko ia na’a nau fakaheka leva e ‘ota´ ke fei mo ‘ave ki Tonga koe’uhi´  ko e fiema’u mai´.

Na’a nau toki ‘ilo ‘enautolu ki mui ko e $1,158.20 pe na’e fakahu mai´ pea ‘oku kei mo’ua mai ai e Kolisi Tonga´ ‘aki e $30,88.80.

“Kuo hake ‘emau kataki´ he ko e tu’o fiha ‘eni ‘emau fetu’utaki ki ai (Kolisi Tonga´) fekau’aki mo e mo’ua´ ni mo e ‘ikai pe ha fetu’utaki mai ia ‘e taha,” ko e lau ia ‘a Mr Vodanovich.

Na’a ne pehee koe’uhi´ ko e ako ‘eni ‘a e Pule’anga´ na’a ne fakakaukau ke ne faitohi aa ki he Minisita Ako ‘a Tonga´ ke ne fai aa ha tu’utu’uni he ‘oku uesia ‘ene pisinisi´ ‘a’ana he alea ta’epau ko ‘eni´. Ko e pango he ‘oku hangee ko e lau´ ne ‘ange’ange e tama´ he ta’ahine´ he na’e hala ha tali mai ia ‘e taha mei he Minisita Ako ‘a Tonga´ ki he’ene tohi he ‘aho 30 ‘o Tisema 2003 ‘o a’u mai ki he ‘aho ni.

‘I he tohi ki he Minisitaa´ na’e fakaha ai ‘e Mr. Vodanovich ‘oku ‘amanaki kenau tuku atu e mo’ua ni ‘i he hingoa ‘o e Kolisi Tonga´ ki ha kautaha tanaki mo’ua (Dept Collector) kenau ngaue ki he mo’ua ni. Na’a ne kole ai ki he Minisita Ako´ ke ne fale’i mu’a e Kolisi Tonga´ ke ‘oua mu’a tenau toe fai ha ‘ota ta’e’iai ha pa’anga fe’unga ke totongi’aki.

Ko e totongi ko ia ne ‘osi ‘omai´ ne ‘omai ia mei he tokotaha ko Tu’amelie Kemoe’atu.

‘I he fetu’utaki ki he Kolisi Tonga´ na’e fakaha mei ai ko Tu’amelie ‘oku lolotonga ‘i Saute ‘Afilika. Ka ne pehee ‘e he tokoni Puleako´, Vilai ‘Ilolahia ‘oku mo‘oni ‘aupito ‘a e kautaha´ ia he ‘oku te‘eki pe ke faka‘osi ‘a hono totongi ‘ona ‘o e mo‘ua´.

Na‘a ne pehe na‘e ‘osi ma‘u ‘a e tohi ia mei he kautaha´ ka ‘oku ‘ikai te ne ‘ilo pe ko e ha ‘oku tuai ai ‘a e ngaue ‘a e puleako´ ki he me‘a ni. Na‘a ne talamai ke toki fetu‘utaki hangatonu pe ki he puleako´ pe ko e ha ‘a e ‘uhinga ‘oku fuoloa ai hono ta‘etotongi ‘o e mo‘ua´ ni.

“’Oku mo‘oni lahi ‘a e kautah´a he ‘oku fakama hono ta‘etotongi ‘o e mo‘ua´,” ko ‘ene lau´ ia.