Mavaeua e siasi Metotisi Tonga 'o Otara´
Fa'u 'e 'Ulu'alo Po'uhila

'OKU 'ikai pe ke tuku e longoa'a ia 'a e ngaahi siasi Metotisi Tonga 'i Nu'usila´ ni mo 'enau toutou haa he ongoongo´.

'Oku lolotonga longoa'a ni e fai'anga lotu e siasi Metotisi Tonga 'o Otara´ koe'uhi´ ko e fokotu'u ko ia kenau mavahe mei he Vahenga Ngaue (Peulisi) 'o 'Okalani/Manukau´ 'o fokotu'u 'enau Vahenga Ngaue pe Peulisi makehe pe ia 'a kinautolu.

'I he fakataha fakakolo 'a e siasi´ ni na'e alea'i ai e kaveinga kenau mavahe 'o hoko ko e Peulisi makehe´. Na'e fakahoko ai ha ngaahi laaulea pea iku 'o paloti. Fakatatau ki he fakamatala kuo ma'u 'e he nusipepa ni na'e loto e toko 59 kenau mavahe 'o hokko ko e Peulisi mavahe pea ko e toko 50 na'e 'ikai pe kenau fie mavahe nautolu ia.

Ne a'u mai ki he 'aho Sapate´ hili 'enau lotu´ ne toe fai e felaauaki ia, "pea ko e maloo pe 'enau ta'efuhu," ko e fakamatala ia 'a ha fefine mei he fai'angalotu ni na'a ne fetu'utaki mai ki he nusipepa ni.

Ko e me'a ko ee kuo hoko´ kuo malohi e fokotu'u ia kenau mavahe 'o Peulisi makehe´ hili 'a e paloti´ pea ko e sitepu hoko´ leva ko hono fakahoko atu ki he fakataha fakakuata 'a e Vahenga Ngaue 'Okalani Manukau´ 'a e loto e kaingalotu ni.

Ko e natula foki ia e paloti´ kohai 'e tokolahi´ ko ia ia 'e ikuna´ pea 'e tukulolo kotoa leva e toenga´ 'o fai e loto e tokolahi´.

Ka ko e pango 'oku 'i ai e tokolahi ia he kaingalotu´ ni 'oku 'ikai kenau fie mavahe nautolu ka 'oku nau kei fiefakaongoongo pe ki he Vahenga Ngaue 'Okalani/Manukau´. Pea 'i he'ene tu'u pehee´ kuo mahino 'e mavaeua ai pe e siasi ia ko 'eni´.

Ka 'i he fakatatau ki he fakamatala kuo tatanaki mei he kaingalotu 'oku 'ikai ke nau fie hiki 'o Peulisi´ ko e tokolahi taha 'iate kinautolu ia 'oku 'ikai kenau mahino'i 'enautolu ia e mavahe ko ia 'o Peulisi makehe´.

Kae fakatatau ki he lau 'a e Faifekau pule le'ole'o 'o e Vahenga Ngaue 'Okalani/Manukau´, Faifekau Vaikoloa Kilikiti 'a ia ko ia pe 'oku toe faifekau ki Otara´ kuo ta tu'olahi 'enau fakama'ala'ala ki he kaingalotu´ 'a e 'uhinga 'o e Peulisi mavahe´.

"Ko e toe fakamahino fefee ia. Kuo lahi e ngaue ki ai´ pea kuo 'osi ha'u e Faifekau Sea´ ('Epeli Taungapeau) mo e Sekelitali´ (Faifekau Sylvia Tongotongo) 'o fakamahino ki he kaingalotu´ e me'a ni," ko e lau ia 'a Faifekau Vaikoloa Kilikiti´.

Na'a ne pehee kuo lahi e ngaue kuo fai´ he na'a ne kau pe mo ia hono feinga ke fakama'ala'ala e me'a ni. 'Oku ne fakafuofua mahalo ne tu'o 3 'a pee 'a e 'aluange 'a e Faifekau Sea mo e Sekelitali e Vahefonua´ 'o fakamala'ala'a mo tali e fehu'i 'a e kakai 'oku kei ta'emahino kiate kinautolu´ 'o fakama'ala'ala 'e he ongo faifekau ni.

"'E 'ikai ke fakapotopoto ia kemau tafoki hake pe 'o mavahe leva 'o Peulisi ta'efakamahino ki he kakai´. Ua ki ai´ ko 'emau nofo ni 'oku mau lolotonga nofo he Peulisi 'o 'Okalani/Manukau´," ko e lau ia 'a Vaikoloa´.

'Oku mahino ki he nusipepa ni 'oku lahi e ta'emahino´ ko e fo'i lea ko e Peulisi (Parish). Ka ko hono fakatonga ofi taha ki ai´ ko e Vahenga Ngaue´. 'A ia ko e Vahenga Ngaue 'Okalani Manukau´ ko e Peulisi ia.

"Ko hono kehekehe´ ko e fu'u Peulisi ia 'oku fu'u lahi he 'oku 'i ai e fai'angalotu 'e 17," ko e lau ia 'a Vaikoloa´.

Ko e ngaahi ngaue kotoa 'oku fai he Vahenga Ngaue 'Okalani´ 'e tatau tofu pe mo e Peulisi pe Vahenga Ngaue fo'ou 'a Otara.

Kaekehe 'i he talanoa mo e taha e kau taki e siasi 'o Otara´ ka 'oku 'ikai ke loto ia ke fakaha hono hingoa´ na'a ne pehee 'oku kau e ongo setuata´ ia mo e Sekelitali 'a Oatara´, Kalolo Akoteu 'a ia ko ia 'oku Tauhi Pa'anga he Vahenga Ngaue 'Okalani Manukau´ he nofo´ 'o 'ikai ke fie kau he 'unu 'o Peulisi mavahe´.

Na'e pehee 'e he tokotaha ni ia na'e mo'oni pe e oo ange ia 'a e Faifekau Sea´ mo e Sekelitali 'o e Vahefonua´ 'o fakama'ala'ala e 'uhinga e Peulisi´.

"Ka ko hono mo'oni´ he na'a na omai pe 'o nofo pe he tafa'aki pe 'e taha 'o tu'uaki mai pe 'a e lelei 'o e Peulisi fo'ou´. Na'e hala kenau 'omai 'enautolu e tafa'aki 'e taha´," ko e lau ia 'a e tokotaha ni.

Na'a ne pehee na'e nofo pe e Faifekau Sea´ ia mo e Sekelitali´ 'i he tafa'aki fakalakalaka´. Na'a ne tala fakatataa'aki ko e kau fakafofonga 'e toko 8 mei he Vahenga Ngaue 'Okalani/Manukau´ ki he Konifelenisi 'a e Metotisi 'a Nu'usila´. Pea ka hoko 'a Otara 'o Vahenga Ngaue makehe neongo 'ene tokotaha´ ka kuopau ke 'alu 'enau toko 8 'anautolu 'o fakafofonga'i e Vahenga Ngaue 'o Otara´ ki he Konifelenisi 'a e siasi´.

Na'a ne pehee ko e hu mai 'a e Vahenga Ngaue fo'ou´ 'oku ha'u ia mo hono ngaahi kavenga. Na'a ne tala fakatataa'aki e pau ke kumi e 'api nofo'anga fakafaifekau ke nofo ki ai e Faifekau Pule fo'ou e Vahenga Ngaue 'o Otara´. 'Ikai ke ngata ai´ ko hono vahenga´ 'e fua mo ia.

'I hono fehu'i kiate ia pe 'oku nau tali pe 'enautolu e 'omai ha faifekau mei Tonga´ na'a ne tali mai 'io.

"Ko e 'uhinga´ he ko e Vahenga Ngaue 'Okalani /Manukau´ ko e fai'anga lotu ia 'e 17 pea temau vahevahe 'e mautolu 'a e pa'anga me'a'ofa ki he Faifekau mei Tonga´ 'o fakatatau pe ki homau tokolahi´," ko e lau ia 'a e tokotaha ni.

Kaekehe ko e tu'u he taimi ni neongo e mavaeua´ ka 'oku nau kei 'i he malumalu pe e Siasi Metotisi 'a Nu'usila´. Fakatatau ki he fakamatala 'oku ma'u 'e he nusispepa ni ka mavaeua ai pe e fai'angalotu ni te na vahevahe taimi pe ki hono ngaue'aki honau 'api siasi´.

Na'e fetu'utaki mai foki ki he nusipepa ni mei he kau taki e Vahenga Ngaue Tonga´ 'e 'omai 'enau tali fakaikiiki mo fakamahino e me'a ni kae 'oua ke 'osi e Vahefonua´ he faka'osinga e uike ni. Pea 'e toki 'oatu ia 'a muiange.

Ko e palopalema tatau 'eni na'e hoko ki he Saiasi Metotisi Tonga 'o Papatoetoe´ kuo tali kenau Peulisi mavahe pea 'oku kei nofo pe mo e ni'ihi ia he malumalu e vahenga ngaue 'Okalani/ Manukau´. 'Oku lahi foki mo e ngahai fai'angalotu kehe 'oku nau foou atu he hala tatau.