Fokotu'u ke mâlôlô e Talekita Ngôue´
Pâloti Fakapulipuli e kau taki´ 'o loto e toko 15 ki he 6 ke maloloo aa 'a Haniteli Fa'anunu
Fa'u 'e Taina Kami Enoka

NUKU'ALOFA:KUO fokotu'u 'e he kau ngâue 'a e Potungâue Ngoue mo e Vaotâtaa´ ke mâlôlô 'a e Talêkita Ngôue´, Haniteli Fa'anunu mei he ngâue´, koe'uhi´ ko e 'ikai fakafiemâlie 'a 'ene founga pule´ pea 'oku 'i ai e tui 'e tokoni 'eni ke toe leleiange 'a e tu'unga fakangâue´.

Ko e taha 'eni 'i he ngaahi fokotu'u 'e tolu na'e 'ohake 'i he konifelenisi uike 'e ua 'a e potungâue´, 'a ia na'e tâpuni 'i he Tu'apulelulu´. Na'e taumu'a 'a e konifelenisi ko 'eni´ ke siofi mo alea'i 'a e tu'unga 'oku 'i ai 'a e potungâue´ pea ke 'ave ha ngaahi fokotu'u ki he Minisitâ Ngoue´, Nôpele Tuita 'a ia 'e lava ke fakalelei'i ai 'a e ngaahi sêvesi´ pea toe leleiange 'a e tu'unga fakangôue´ mo hono malu'i 'a e me'atokoni´.

Kaekehe 'oku 'i ai 'a e tu'utu'uni 'a e pule'anga´ ke lele ta'u 'e taha 'a e kau talêkita´ 'i he tu'unga ko e ngâue 'ahi'ahi (probation). 'E ngata 'a 'enau tu'unga ko 'eni´ 'i he ta'u fakapa'anga ko 'eni 'i Sune´ pea 'e malava pe ke fakalôlôa 'i ha ta'u 'e nima.

" 'Oku mau manavasi'i na'a toe fakalôlôa e ngâue 'a e talêkita´ he 'oku 'uhinga 'eni te mau toe ngâue 'i he ta'u 'e nima mo ia!" ko e lau ia 'a e tokotaha.

'Oku 'i ai 'a e tukuaki'i 'o pehê 'oku filifilimânako 'a 'ene ngâue´ pea 'oku 'ikai ke ne ngâue fakataha mo e ngaahi 'ulu 'o e ngaahi va'a e potungâue´.

" 'Oku loto mamahi pê 'a e kau ngâue´ koe'uhi´ ko 'ene founga taki´."

'I he fakataha he Tu'apulelulu´ na'e me'a ange 'a e minisitaa´ ke tâpuni 'oku te'eki pe ke 'osi 'a hono alea'i 'a e ngaahi fokotu'u 'a e fakataha´. Ka na'e iku 'o hû 'a e talêkita´ mo hono hoa´, Lucy 'a ia 'oku´ ne toe ngâue mo ia 'i he potungâue´ ki tu'a kae sea 'a e minisitaa´.

'I he loto 'a e kau fakataha´ ki ai´, na'e fakahoko leva ha pâloti fakapulipuli 'a ia na'e tohi ai 'e he kau fakataha´ 'a e "'io" pe ko e "'ikai" 'o fakatatau ki honau loto´. Pea 'i hono lau 'a e pâloti ko eni´, ko e toko 15 na'a nau loto ke mâlôlô 'a e talêkita´ ki he toko 6.

"'Oku ma'ulalo 'aupito 'a 'emau môlale fakangâue´ pea ko e founga pe 'eni 'e lava ai ke fakalelei'i ai," ko e lau ia 'a e tokotaha na'a ne poupou'i ke malôlô 'a e talekita mei he'ene ngâue´.

Ko e ta'u 'aki eni 'e 15 'a e ngâue 'a Haniteli 'i he lakanga 'o e talêkita´.

Kaekehe 'oku kau 'i he ngaahi fokotu'u´ ke 'i ai ha palani 'e tokoni ke toe fakalelei'i 'a e ngaahi sêvesi 'a e potungâue´ pea lava ai ke fakalato 'a e ngaahi fiema'u 'a e kau faama´, ngaahi kautaha 'oku nau uta ki he ngaahi fonua tu'apule'anga´, mo e ngaahi kulupu 'a e kakai fefine´. 'Oku nau fiema'u ke toe leleiange 'a e fua 'a 'enau ngôue´. Pea ko e palani 'e ngâue'aki 'e he potungâue´ ko ha ngaahi fakahinohino ngâue.

Na'e 'i ai mo ha fiema'u ke fokotu'u ha Kosilio Fale'i 'a e Potungâue´ ma'a e 'Eiki Minisitaa´, fekau'aki mo e tafa'aki fakangôue´. Pea 'e kau ki he Kômiti Fale'i´ 'a e Sea´, Nôpele Tuita, Sekelitali´ ko e talêkita´, ni'ihi 'o e kau tokoni talêkita´ mo ha kau fakafofonga mei he kau ngôue´ mo e kau uta ngôue ki muli´.