Fakalele 'e he 'Uta'atu´ 'a e kautaha Frisco
fa'u 'e Mâteni Tapueluelu

NUKU'ALOFA: KUO pule'i 'e he Kautaha 'Uta'atu & Associates 'a e Poate Tonga Investment Ltd 'a ia 'oku nau fakalele e Falekoloa Frisco Ltd pea kuo 'osi fakafisi ai e Pule Lahi 'o e Frisco, Mr Gavin Molloy.

'I ha tohi 'a e Pule Lahi Le'ole'o 'o e Frisco, Christine 'Uta'atu, 'i he 'aho 9 mâhina kuo 'osi´ ki he Pule Ngâue 'o e Frisco, Saia Kaufononga, na'a´ ne fakahâ ai kuo 'osi fakanofo e 'Uta'atu & Associates ko e Pule Le'ole'o ia (Chief Executive Officer) 'o e Tonga Investment Ltd pea toe Pule Le'ole'o ki he Frisco 'a ia ko e falekoloa langa. Kuo toe tuku atu ai 'e he Kautaha 'Uta'atu & Associates 'a e tokotaha mei he'enau ngâue´ ko Diony Tundag ke ne tokanga'i e ngâue faka'aho 'a e Frisco.

"'E hounga kiate au kapau te ke fakahâ eni ki ho kau ngâue´," ko e konga ia e tohi´.

Kuo fuofualoa mai eni e feinga 'a e pule'anga´ ke fakatau atu ki tu'a e ngaahi Poate na'a´ ne fakalele´ 'a ia ne kamata he Poate 'Uhila 'a Tonga´ 'i hono to'o 'e he Kautaha Shoreline 'a e Pilinisi Kalauni´.

Ko e Kautaha Tonga Investment na'e fanau'i ia mei he Poate 'a e ngaahi koloa 'a e pule'anga´ ne tu'u 'i Haveluloto´. Na'e ngâue e poate´ ni ki hono hû atu e fua 'o e ngoue´ hangê ko e siaine´, mataka´, vanila´ pea mo hûmai mei muli e ngaahi koloa langa´ pea mo fakahoko takai 'i Tonga´ ni e langa lalahi.

'I ha fakamatala e Fakafofonga Fika 1 Kakai 'o Tongatapu´, 'Akilisi Pôhiva, na'a´ ne pehê ne tamate'i e Commodities Board ko eni´ ofi he 1992 kae fokotu'u e Tonga Investment Ltd ke ne fetongi. Pea fakalele leva 'e he Tonga Investment Ltd 'a e Falekoloa Langa Frisco, Kasa 'i Touliki 'oku ngâue'aki ki he feime'atokoni´ pea mo e fu'u maka 'a e pule'anga´ 'i Pili´.

"Na'e tamate'i e Poate´ 'oku lahi e ngaahi fu'u mo'ua ai 'oku a'u ki he 'aho´ ni 'oku 'ikai pê ke mahino pe kuo totongi pe 'ikai. Ne kau ai e kau minisitâ 'e toko 5 ne u paaki 'i he Kele'a´ he ngaahi ta'u ko ia´ pea ko e taha ia e fatongia 'o e Tonga Investment ko hono tânaki e mo'ua na'e te'eki ke totongi ki he paote´," ko 'Akilisi ia.

Neongo 'oku fakalele 'e he pule'anga´ e kautaha Frisco 'aki e pa'anga 'a e kakai´ ka ne pehê 'e 'Akilisi 'oku 'ikai lava ke ne ma'u e fakamatala 'oku´ne fiema'u´ mei he kautaha ko ia´.

"Ko e tu'o tolu eni 'eku tohi ki he kautaha ko ia´ ki mu'a atu ke 'omai ha fakamatala pe ko e hâ e tûkunga 'oku 'i ai´ he 'oku fakapa'anga'aki e pa'anga 'a e kakai totongi tukuhau´. Tu'o tolu ai pê 'enau fakahâ mai 'oku tapu ia he 'oku malu'i ia 'e he Lao Private Business he ko e Poate. Fakapa'anga 'e he kakai´ kae tapu ke nau 'ilo ki he founga 'oku fakamoleki'aki 'enau silini´."

Ko e kau Talêkita 'i he Tonga Investment 'oku Sea ai e Palêmia´, Pilinisi 'Ulukâlala Lavaka Ata, pea mêmipa ai 'a Tevita Tupou, Sesolo Koka mo Gavin Molly kuo fakafisi´.

'I ha fakamatala 'a 'Isileli Pulu ne toki foki mai mei 'Amelika na'a´ ne pehê, ko e ngaahi kautaha kotoa pê na'e fakapa'anga'aki e pa'anga 'a e kakai totongi tukuhau´ 'oku totonu ke fakahâ ki he kakai´ 'a e taimi mo e founga 'oku tuku'aki ki tu'a´ (privatise).

"Tâ ko ê ne hoko hake e 'Uta'atu´ ia ki ai 'i he kamata'anga pê 'o Fepueli´ 'oku 'ikai pê ke tau 'ilo tautolu ki ai. Ko e fa'ahinga me'a eni 'e puli pea 'ikai ke lîpooti 'e he pule'anga´ koe'uhi´ kuo tamate'i e ngaahi nusipepa ia na'a nau lîpooti e founga 'oku pule'i'aki e kakai´," ko 'Isileli ia.