Ko e hâ leva e me'a 'oku fai ai e hoha'a?

"Fakakaukau ange´ pe ko e hâ e me'a 'e hoko ki he lotu´ 'i Tonga , kapau 'e lava e ngaahi siasi´, kulupu tau'atâina, kulupu lotu, feohi'anga lotu etc, 'o liliu mo paaki 'enau taki taha Tohi Tapu. 'E lava ke hoko ha tau fakalotu!" ko e meili ia 'a e Sekelitali Seniuale´, Rev. Solomone Duru.

Ko e tukuaki'i mamafataha´ eni 'oku pehê 'oku fiema'u 'e he Siasi Tokaikolo´ ia 'a e totonu hiki tatau (copy right) 'o e Tohi Tapu Tonga´ 'a ia na'e ma'u fakalukufua 'e he ngaahi Sosaieti Tohi Tapu 'a e ngaahi siasi fakakalisitiane´. 'I hono fakalea 'e taha´ kuo nau to'o 'a e me'a na'e ma'u fakalukufua´ 'o fakafôtunga fakataautaha ma'a kinautolu. Hangê nai ko e hâ?

'Oku liliu e takafi´, to'o e talateu angamaheni´ kae 'ai e talateu fo'ou, tânaki ki he Tohi Tapu´ e mape fo'ou, tânaki mo e ngaahi fakamatala iiki 'i lalo (footnote) pea 'oku tukuaki'i´ kuo nau lau ko 'enau Tohi Tapu (copy right) 'a e Tohi Tapu na'e liliu Tonga 'e he kakai kehe.

Ka 'i he fakamatala e Tonga Star ne hâ ai 'oku 'ikai toe fiema'u ke fai mai ha fetu'utaki ia ki Tonga´ ni ki he Va'a Sosaieti Tohi Tapu´.

"Pea´ ne pehê foki 'e Tika Mâkisi, 'a ia na'a´ ne alea'i 'a e paaki 'o e Tohitapu Siupeli Siliva´, ne 'osi fakangofua 'e he Bible Society 'o Fisi´ ke paaki 'a e Tohitapu 'a e Siasi Tokaikolo´. Pea´ ne fai pe 'a e fehu'i kiate kinautolu pe 'e toe fiema'u ha ngofua mei he Sosaieti Tohitapu 'a Tonga´, pea´ ne fakahâ mei he Sekelitali 'o e Sosaieti Tohitapu 'a e Pasifiki´, 'oku 'ikai ha kaunga 'a Tonga ki he paaki 'o e Tohitapu Kâtoa´."

'Oku 'i ai e ngaahi fehu'i 'oku mapuna hake 'i he kaveinga´ ni. Kohai 'i Tonga mo Fisi 'oku pule mo'oni ki hono fakangofua ke paaki pe hiki tatau 'a e Tohi Tapu Tonga´?

Ko ha matapâ nai eni ke tu'u hake ai e ngaahi siasi kehe´ 'o takitaha fa'u 'ene Tohi Tapu pea toe faingata'aange ai e ngâue fakatokolahi 'oku tataki 'e he Kosilio e Ngaahi Siasi´ 'i Tonga´?

Kapau 'oku ala tânaki, to'o pe liliu e Tohi Tapu´ 'i ha hiki tatau tau'atâina, 'e kei tatau nai e fakalea´ mo hono faka'uhinga'i e Tohi Tapu´ he kaha'u´?

'E ala fai'aki nai ha pisinisi e hiki tatau 'o e Tohi Tapu´?

Ko e hâ e 'uhinga 'oku totonu ai ke tau faaitaha 'i hono hiki tatau e Tohi Tapu´? Ko e hâ e 'uhinga 'oku 'ikai lava ai ha taha 'o hiki tatau ha'ane Tohi Tapu kapau 'oku´ ne ma'u e pa'anga´?

'Oku 'i ai nai ha pa'anga (royalty) 'oku totongi ki he fâmili Molitoni´ koe'uhi´ ko hono 'uluaki liliu e Tohi Tapu´? Kapau 'oku 'i ai ha me'a pehê, 'oku 'i ai nai ha royalty pehê 'a e Tokaikolo´?

Ko e tali ki he ngaahi fehu'i´ ni mahalo 'e toki hâ ia 'i ha aofangatuku e ngâue ki he kaveinga´ ni 'o hangê ko hono fakahâ 'e he Sea 'o e Va'a Sosaieti Tohi Tapu 'a Tonga´.

"Mou ki'i tatali pê he 'e 'asi kotoa pê 'a e ngaahi fakamatala´ he taimi 'e fai ai e fakatonutonu´," ko e lau ia 'a Faifekau Lopeti Taufa.