I Tonga ni e tangata Bangledesh ke vakai'i aleapau ngâue Hôtele 'o Wong
fa'u 'e Mâteni Tapueluelu

NUKU'ALOFA: 'OKU lolotonga 'i Tonga´ni ha fakafofonga mei Bangledesh ko e tangata ko Thowhidul Islam ke vakai'i 'a e tu'unga 'oku 'i ai 'a e aleapau ngâue 'a e kau ngâue Bangledesh 'e toko 32 na'e 'omi 'e Dr Wong ke nau faka'osi hono Hôtele 'i Fua'amotu´.

Kuo laka hake foki 'eni 'i he mâhina 'e nima´ 'a e 'i Tonga´ni 'a e kau tangata´ni 'oku te'eki pê kenau ma'u ha'anau vahe 'a ia ko e US$12 'i he 'aho fakatatau ki he aleapau ngâue na'a nau fakamo'oni ki ai´. 'I he taimi tatau 'oku 'ikai tauhi 'a 'enau me'atokoni´ ki he tu'unga totonu 'oku hâ 'i he aleapau´ mo ia na'a nau femahino'aki ki ai´. Kuo 'i ai foki ha taimi lahi na'a nau fehangahangai ai mo e palopalema ki he vai´ 'o 'ikai toe ma'u ai ha vai 'oku ma'a´ kenau kaukau, fô mo feime'atokoni ai´.

'I he uike atu´ ne hoko ai mo ha fuhu 'i he vaha'a e kau Bangledesh mo e Taileni 'oku kaungâ langa e hôtele´ pea fetu'utaki ai e kau Bangledesh ki honau 'Ofisi Talafekau Lahi 'i Senee´. Ko e ngaahi palopalema 'eni 'oku 'i Tonga´ ni ai 'a Islam pea kuo´ ne fe'iloaki ai mo e Fakafofonga 'o Wong 'i Tonga ni´, 'Etueni Mo'ungaloa, fekau'aki mo e me'a´ni.

Na'e pehê 'e Islam kuo fakapapau'i ange 'e 'Etueni 'e totongi fakafoki e vahe 'a e kau ngâue´ 'i he Tokonaki ko 'eni´ 'a ia ko 'enau vahe ia 'i he mâhina 'e nima kuo 'osi´ pea 'i he Mônite 'aho 23 'o e mâhina ni´, Mônite kuo 'osi´ ia, 'e kamata ai 'a hono totongi 'o 'enau vahe faka'aho´.

Kaekehe, na'e a'u ki he taimi ke 'ave ai 'a e nusipepa´ ni 'o paaki´ 'oku te'eki pê ke fakahoko 'a e vahe faka'aho na'e fai ki ai e alea 'a Islam mo 'Etueni´ fakatatau ki he fakamatala mei he taha 'o e kau ngâue´.

Na'e pehê 'e he tokotaha´ ni 'oku nau fu'u tokanga lahi 'aupito ke feinga'i 'enau vahe´ pea he 'ikai kenau holomui. Ko e 'ikai ko ia ke tauhi 'a 'Etueni ki he'ene alea mo Islam fekau'aki mo 'enau vahe´ 'oku ta'efe'unga 'aupito fakatatau ki he lau 'a e tokotaha´ni pea 'oku mahino mai 'oku 'ikai toka'i 'e 'Etueni mo Wong 'a honau Fakafofonga mei Bangledesh.

Kuo faka'amu ai e kau ngâue kotoa ko 'eni 'e toko 32 ke ma'u kakato 'a 'enau vahe´ pea totongi leva mo 'enau tikite foki ki Bangledesh 'i he vavetaha´. Na'e pehê 'e he taha 'o honau kau taki´ 'oku 'ikai kenau toe fie nofo 'i Tonga´ni he ko hono mo'oni´ he 'ikai pê toe fai ha ngâue ia ki he hôtele´ he 'oku 'ikai ha koloa ia ke fai 'aki 'a e ngâue na'e 'uhinga ai 'a hono 'omi kinautolu´.

'Oku te'eki foki ke fepôtalanoa'aki mata 'a e kau ngâue´ni ia mo Wong ka 'i he telefoni pê pea kuo tâ tu'o fiha 'a hono lohiaki'i mai kinautolu 'e ha'u 'o fakalelei'i e me'a kotoa mo e te'eki pê ke hoko. Na'e palômesi 'a Wong 'o hangê ko e fakamatala 'a e tokotaha´ni 'e ha'u 'i he uike kuo'osi´ pea talu ia.

'Oku 'ikai foki ha toe me'a 'e fiema'u 'e he kau ngâue´ni ka ko 'enau vahe´ pea mo 'enau totongi foki ki Bangledesh.

Ko e tu'u ko ia 'i he taimi ni´ fakatatau ki he fakamatala 'a e tokotaha´ ni 'e toe fai ha fetu'utaki 'a Islam ki a 'Etueni ka 'i he taimi tatau he 'ikai ke tuku 'a 'enau kole fale'i ki he Fakafofonga Fika I, 'Akilisi Pôhiva, fekau'aki mo e palopalema 'oku nau fehangahangai mo ia´.

'I he taimi tatau kuo tuku atu 'e he Kautaha Totonu 'a e Tangata´ mo e Temokâlati 'i Tonga´ ha ongoongo 'o valoki'i e founga 'oku tauhi'aki 'e Dr Sam Wong 'a 'ene kau ngâue muli 'oku nau langa hono hôtele 'i Fua'amotu´, pea mo e tuai 'a e Pule'anga Tonga´ ke fai ha ngâue kia Dr Wong.

Ko e ongoongo eni ne tuku atu 'i he uike´ ni 'e he Sekelitali 'o e kautaha´, S 'Akilisi Pôhiva, 'o tukuaki'i 'oku tukuhâusia e kakai muli ko eni´ 'i Tonga´ ni pea ko Dr Wong ko e tangata faihia fakavaha'a pule'anga ka 'oku malu'i ia 'e he paasipooti fakatipilômetika Tonga ne foaki ange ki ai´.

"Ko Dr Wong ko e kaungâme'a ofi 'o e Tu'i´, 'a ia na'a´  ne fakanofo ia ko hono Fakafofonga Mavahe ki 'Esia Mama'o 'i he 1989, pea 'i he 1990 ne toe fakanofo ai ia ko e Fakafofonga 'o e Pule'anga´ 'i Manila, Filipaine.

"'I he 1995, ne hanga ai 'e he 'Ofisi Palasi´, fakataha mo Dr Wong ko e sea 'o e Kautaha Goldern Arrow (Aust) Pty. Ltd, 'o 'îsiu ha tohi fakapapau ki he mêmipa 'o e kau Mâfia Lûsia´, Mr Andres von Podolsky, fekau'aki mo hono fakatau 'o e helekopeta 'e 3 kalasi MI-8T. Ne fehalaaki e tila ko eni´ pea ne puna mai ai e vakapuna 'o 'ave e helekopeta´ mei Tonga´ ni."

'Oku toe tukuaki'i foki 'e he kautaha totonu 'a e tangata´ ko e hokohoko 'omai ko ia 'o e kau ngâue ma'ama'a mei 'Esia´ ki Tonga´ ko e founga fakapolofesinale ia 'oku ngâue'aki 'e Dr Wong ke poupou'i'aki 'ene pisinisi ta'efakalao 'i Tonga mo muli´ foki.