Fakatu'uta e hala 'o e kau Ha'amoa´ ki he me'afaka'eiki´
Fa'u 'e Taina Kami Enoka

KO e fanauako Tonga High School ‘i he'enau kau atu ki he me'a faka'eiki´.

Na'e 'i Tonga ni 'a Hon. Leota Leuluaialii Ituau Ale mo e kainga 'o Susuga Malietoa Tanumafili II pea na'a nau ô mai mo ha koloa mo e ngaahi me'a 'ofa ke foaki ki he Tama Tu'i´, Taufa'âhau Tupou IV mo hono Fale´, ke tauhi 'aki 'a e fale'alo 'o Nôpele Ma'atu´ mo 'Eiki Alaileula Tuku'aho.

Ko 'Eiki Alaileula, ko e mokopuna ia 'o Malietoa Tanumafili II. Ko e 'ofefine ia 'a Lola Tosi Malietoa mo Melvin John Jungblut II, ko e 'Eiki Mau'olunga Savusa 'o Nu'u'uli 'o Ha'amoa 'Amelika´.

'I he anga faka-Ha'amoa´, ka malôlô ha taha 'e ha'u 'a e fâmili 'o e uitou´, 'o 'ave 'a e koloa mo e pa'anga ki he fâmili´ 'o e taha kuo pekia´, pea nau foki leva mo e uitou´. Ka, 'i he lau 'a Hon. Leota, 'oku 'ikai ke toe fa'a ngâue'aki 'a e ngaahi founga ko ia´ 'i he 'aho ni.

Na'e fakatâtâ 'e Hon. Leota 'a hono fâmili´, 'o pehê na'e malôlô 'a 'ene tangata'eiki´ 'i he 1983, pea na'e ôange 'a e fâmili fa'ee´ mo e koloa, pea tali 'aki 'a 'enau fononga´ 'aki e koloa.

"Ka na'e nofo pe 'a 'emau fa'ee´ mo mautolu 'o a'u ki he'ene malôlô 'i 'Okatopa 'o e ta'u kuo 'osi´," ko e me'a ia 'a Hon. Leota.

'I he ngaahi tu'ui mo e me'a'ofa na'e foaki ma'a e Tu'i´ mo hono Fale´, na'e 'uhinga ia ki hono tauhi e vâ 'a Malietoa mo e Tama Tu'i´.

" 'Oku 'ikai ke 'uhinga ia ke mau foki mo e ta'ahine´. 'I he sio 'a e kau Ha'amoa´, 'e malava pe ke ne me'a mai 'o sio kiate kimautolu 'i ha fa'ahinga taimi pe," ko e me'a ia 'a Hon. Leota.

Na'a ne pehê 'oku fa'iteliha pe 'a e uîtou´ pe 'e nofo mo 'ene fânau´ mo e fâmili 'a hono hoa´, pe 'e fie foki ki hono fâmili´.

Na'e folau mai 'a Hon. Leota mo e Minisitâ Ako 'o Ha'amoa, Hon. Fiamê Naomi Mata'afa, mo ha toko uanoa mei Ha'amoa, 'o nau foaki 'a e ngaahi kie Ha'amoa 'e 40 tupu fakataha mo T$10,000 ki he Tama Tu'i´ 'i he Pâlasi´ 'i he Mônite.

'Oku hâ 'i he ngaahi me'a'ofa ko 'eni´ 'a e malu'i e fânau 'a Nôpele Ma'atu mo 'Eiki Alaileula´.

" 'Oku mau pôlepôle 'i he'emau vâofi mo Tonga´. 'I he hisitôlia´, na'e hoko 'a Tonga mo Ha'amoa ko ha ongo fonua na'a na fa'a fepaki. 'I he 'aho ni, 'oku mau hoko ko e kakai pe 'e taha," ko e lau ia 'a Hon. Leota.

Ngaahi 'Ata mei he Me'afaka'eiki 'o 'Eiki Nopele Ma'atu