Katoanga'i ta'u 138 'o e Kolisi ko Tupoú
Fa'u 'e Tevita K. Takitaki

NUKU'ALOFA- Na'e ikuna 'e he kalapu Tematá mei Lômaiviti 'a e fe'auhi hiva tokoni'i 'e he me'aleá pea kau hiva 'a e Hala'ovavé 'a e fe'auhi hiva le'ó 'i he fe'auhi sivi hiva 'a e kau kolisi tutuku 'o e Kolisi ko Tupoú 'i hono fakamanatu honau ta'u 138 'i he Tokonaki kuo'osí 'i Toloa pe.

Ko e tangata'eiki tokoni Palesiteni 'o e Siasi Uesiliana Tau'ataina 'o Tongá, Faifekau Penisimani Tavalu Fonua na'a ne malanga'i 'a e 'ahó pea na'a ne kaveinga malanga'aki 'a e '' Monû'ia'anga 'o e Kolisi ko Tupoú''.

Ko 'Ena 'Afifió, Taufa'ahau Tupou IV mo Kuini Halaevalu Mata'aho na'a na fakaafe fakalangilangi 'i he 'ahó pea na'e fakafiefia ki he kau kolisi tutukú pea pehê ki he kolisi lolotongá 'a 'enau hokosia 'a e ta'u 'e 138 'o e kolisi 'oku nau 'ofa ai.

Kaekehe neongo 'ene 'uha lôvaí ka na'e kei lava pe 'o fakahoko 'a e ouau sivi hivá 'i he houa efiafí 'a ia na'e kau ki he fe'auhi hiva tokoni'i 'e he me'aleá 'a e kau hiva fakakatoa 'e 14 pea 'i he le'o 'ata'atâ ko e kau hiva 'e 13.

Neongo ko e fe'auhi ka na'e fiefia mo fe'iloaki fiefia 'a e kau ako tutukú 'i he'enau 'ilo'ilo pau ko 'enau kau ki he hivá ko e fiepoupou mo hakeaki'i 'a e talêniti na'a nau ma'u lolotonga 'enau kei ako 'i he kolisi ni.

Na'e 'i ai mo e kau hiva 'e taha na'e foaki kia kinautolu ha pale makehe 'a ia ko e kau hiva 'a Havelulotó he ko 'enau kau hiva na'e me'alea 'aki ia 'a e helu mo e tenga'i filo.

Ko e fakakaukau fo'ou foki 'eni 'enau Faifekau fo'ou ko Manase Tafea pea na'e matu'aki faka'ohovale ki he kau fanongó 'i he toe ongona mai 'a e le'o 'o e me'alea na'e fa'a ngaue'aki 'e he tangata koia ko Sitiveni Langi 'i he maketi Talamahú.

Kaekehe na'e ma'u mokomoko foki 'e he kau hiva ia ko 'eni honau pale makehe pea na'a nau fiefia 'i he'enau fakafiefia'i 'a e matangá.

Ko e kaveinga na'e tataki kiai 'a e sivi hivá na'e to'o ia mei he tohi 'a Luké 214 'a ia 'oku pehê'' Ko e kolôlia ki he 'Otua 'i langi taupotu pea ko e melino ki mamani ki he kakai kuo hôifua kiai''.

Na'e fakahâ foki 'e he Tokoni Sekelitali Lahi 'o e kolisi tutukú, Tomasi Fakahua na'a nau fili'i 'a e kaveinga ni ke fakamahino 'oku fiema'u 'a e melinó ke nofoma'u 'i he kolisi lolotonga pea pehê ki he kau ako tutuku 'i he ngâue kotoa pe 'i he ta'u ni.

Kaekehe 'i he ola 'o e fe'auhi sivi hiva tokoni'i 'e he me'a leá na'e ikuna 'a e pale 'uluakí mo e $300 'e he kau hiva 'a Lômaivití mei Halaloto.

'I he pale $200 ki he fika uá na'e ikuna'i ia 'e 'Utulau pea tolu mo e $150 'a e kau hiva 'a e Hala Tukutongá.

'I he fe'auhi hiva le'o 'ata'ataa´ na'e hamusi 'a e pale 'uluakí mo e $300 'e he kau hiva 'a e Hala'ovavé, ua na'e ikuna ia 'e he kau hiva 'a Talafo'oú mo e $200 pea ikuna 'a e pale tolú 'e he kau hiva 'a e Sopu 'o Taufa'ahaú mo e $150.

Na'e foaki foki mo ha pale makehe ki he kau hiva 'a Havelulotó 'a ia ko e $300 'a ia na'a nau ngâue'aki 'a e me'alea mei Natulá 'a ia ko e helu pe mo e tenga'ifilo.

'I he toenga 'o e kau hiva na'a nau kau ki he fe'auhí na'a nau taki $100 ke fakahounga'i 'aki 'enau fiekau ki he sivi hiva 'a e kolisí.

Na'e fakahoko foki mo e feinga pa'anga 'a e kolisi tutukú fakataha mo e kolisi lolotongá ke totongi'aki 'a e 'ofisí 'a ia na'e fai 'a e faka'amu mo e taketi ki he $180,000 ka na'e 'ikai ma'u 'a e taketi koia kae ma'u pe 'a e $80,000.

'I hono fili 'o e kau ma'u lakanga na'e kei tu'uma'u pe 'a hono fili 'o e Pataloní 'a ia ko Tama Tu'i, Palesiteni na'e kei ma'u pe ia 'e Baron Vaea 'o Houmá.

'I he sekelitali lahí na'e ma'u ia 'e Toketâ Viliami Ta'u Tangi, tokoni kiai 'a Sione Fusimalohi, Tomasi Fakahua mo Toketâ Pita Taufatofua.

'I he lakanga tauhi pa'anga na'e fili fo'ou kiai 'a Toketâ Pohiva Tu'i'onetoa 'a ia ko e fetongi 'eni 'o 'Alepini Johanson kuo pekiá.

'I he lakanga 'atitá na'e fili kiai 'a Filipe Samate 'a ia ko 'ene fetongi 'eni 'a e lakanga na'e 'ia Pohiva Tu'i'onetoá.