Mo'ui 'a e RTA 'oku 'i he kakai´ : Mapa
Fa'u 'e Taina Kami Enoka

NUKU'ALFA: 'OKU fakafalala 'a e ngaahi feinga mo e taumu'a 'a e Kautaha Vakapuna Royal Tongan ki he kakai Tonga´. Pea kuo pau ke fe'au'auhi 'i he totongi folau´ pea ke toe leleiange 'ene sêvesi´ 'i ha toe kautaha vakapuna 'oku ngâue 'i Tonga , ko e fakamatala ia 'a e Sekelitali ki he Potungâue Sîvile, Mapa Faletau.

"Kuo 'osi fakahâ kianautolu. Ko e founga pe 'e lava ai ke mo'ui 'a Royal Tongan, ko e 'uhî 'oku saiange ia 'i he ngaahi vakapuna kehe´. 'Oku 'ikai ko e 'uhinga´ pe ko 'ene hoko ko e vakapuna fakafonua 'o Tonga´, ka, 'oku leleiange 'a e sêvesi´ ki he kakai mo e kau pâsese´."

'I ha faka'eke'eke 'a Mapa mo e Taimi 'o Tonga´ na'a´ ne pehê kuo a'u ki he tu'unga kuo nau fakahâ ki he Palêmia´, 'oku 'ikai ke tonu ke fakamâlohi'i 'a e pule'anga´ ke poupou'i 'a e Kautaha Royal Tongan, 'o kapau 'oku 'ikai ke nau lava 'enautolu 'o fokotu'u ha fa'ahinga fa'unga 'oku lava ai ke ma'ama'a e totongi´.

'I he fehu'i pe 'oku mo'oni 'oku 'i ai 'a e ngaahi fokotu'utu'u ke tuku atu 'a e kautaha Royal Tonga ki he pisinisi fakataautaha´, na'a´ ne pehê 'oku´ ne 'ilo 'oku 'i ai 'a e feinga 'a e Poate´ ke hû mai 'a e ngaahi pisinisi fakataautaha´ ki he kautaha´.

"'I he taimi´ ni, 'oku pehê 'e he pule'anga´, 'io te mau poupou'i e [kautaha], ka he 'ikai ke mau lava 'o tokoni fakapa'anga," ko e lau ia 'a Mapa.

"'Oku fiema'u 'e he kautaha´ ha kakai te nau pehê 'io, ko e pa'anga eni ke tokoni atu."

'Oku lahi foki hono tukuaki'i 'i he mîtiaa´ 'a e mole 'a e Kautaha Royal Tongan 'i he lau miliona´, ka 'oku pehê 'e Mapa na'e lolotonga lele mole pe 'a e kautaha´ kimu'a 'i he'enau ngâue fakafofonga folau´, (travel agency).

"'Oku 'ikai ke mau taumu'a ke 'i ai ha tupu faufaua mei he vakapuna 757. Ka 'oku mau fiema'u e pa'anga´ ke tokoni ki he ngaahi totongi ki he fefolau'aki mo e ngâue (operational)," ko Mapa ia.

Kuo hoko foki e polokalama fefolau'aki 'a e RTA ki Nu'usila, 'Aositelêlia mo Hauai'i´ ke holo hifo mo e ngaahi totongi folau 'a e ngaahi kautaha kehe´.

'I Ma'asi, 'e kamata 'alu hifo 'a e fea 'a e 'Ea Nu'usila ki he T$400 tupu. Pea 'e malava pe ke toe 'alu hifo.

"Ko e me'a eni na'e 'ikai pe ke misi ki ai 'a e kakai´ 'i he ngaahi mâhina 'e 12 kimu'a´. Pea 'i he 'aho ni, 'e lava pe ke folau ha fa'ahinga taha pe, " ko e lau ia 'a Mapa. Pea toe malava pe ke folau ki muli 'i ha uike 'e taha, 'o a'u ki ha he lau 'aho.

Fekau'aki mo e sêvesi´, 'oku´ ne pehê, 'oku 'amanaki 'e he pâsese Royal Tongan 'e check-in 'i 'Aokalani, he ko e sêvesi ia 'oku pau pea mahino.

"'Oku 'ikai ke fie tu'u laine, pea 'ikai ke ne fiema'u ke tala ange 'oku toloi e vaka´, pe 'oku maumau 'a e vaka´."

'I he taimi 'oku heka ai 'a Mapa 'i he vakapuna´ 'oku faka'uli ai 'a e kau pailate Tonga , fonu he kau pâsese Tonga - 'oku´ ne ongo'i polepole 'a e lava ke folau 'a e kakai Tonga 'i ha vakapuna fakatu'apule'anga 'oku fakalelele 'e he Royal Tongan.

Pea 'oku lele pe 'a e kautaha 'i he ngâue mo e feilaulau 'a e kau Tonga , 'a ia na'e lava pe ke ma'u 'a 'enau ngâue 'i ha fa'ahinga feitu'u kehe.

"'Oku ongo 'aupito. He kapau 'oku 'ikai ke tau lava 'e he fonua 'o ngâue fakataha 'i he taumu'a 'e taha, 'oku 'ikai ke u tui te tau lava ke toe 'unu atu kimu'a," ko e lau ia 'a Mapa.

Ka, 'oku pehê 'e Mapa 'oku ne poupou'i 'a e Royal Tongan ko e 'uhî 'oku ne tui 'e lava ke tokoni eni ki he tu'unga faka'ekonômika 'o e fonua.

Ko e puna fakalotofonua 'oku 'ikai ke tui 'e Mapa 'e tali ia 'i ha fa'ahinga fonua 'i mâmani. 'Oku fiema'u ha vakapuna fo'ou ke tokoni ki he ngaahi fefolau'aki ko eni, ki Vava'u, mo e ngaahi motu kehe´.

'I he 'aho´ ni 'oku faingofuaange 'a e fefolau'aki pea 'i he taimi 'oku lelei ki he kau pâsese.

"Ka kuo ngalo ia 'i he kakai 'a e ngaahi lelei ko ia. Pea ka mau fakafoki e ngaahi sêvesi ko eni, te nau toe hanga mai."

'Oku pehê 'e Mapa 'oku mahu'inga ke toe faiange ha tokanga ki he ngaahi sekitoa 'o e takimamata, fefakatauaki, ngôue mo e ngaahi me'a 'e lava ai ke toe lelei ange 'a e takimamata 'i Tonga . Kuo lava 'a e vakapuna, ka 'oku fiema'u ke toe 'i ai mo ha ngaahi 'uhinga lelei ke fie folau mai ai 'a e kakai ki Tonga´ ni.

Pea 'e toe leleiange ka tuku e fakaanga 'a e kau Fakafofonga Fale Alea, ka nau toe fakakaukau'i ha founga 'e lava ai ke fakalelei'i 'a e ngaahi tafatafa'aki ke tokoni ke toe saiange 'a e kautaha Royal Tongan.

'I he lolotonga´ ni, 'oku puna tu'o 4 'a e Royal ki Nu'usila, tu'o 2 ki 'Aositelêlia, 1 ki Hauai'i pea tu'otaha mei Nu'usila ki he 'Otu Motu Kuki.