Fakatokanga UNITEC ki he UTRI ke fei mo to'o leva 'enau faka'ilonga´
Fa'u 'e Taina Kami Enoka

KUO fekau 'e he ako'anga UNITEC 'o Nu'usila´ ki he 'Unuaki-'o-Tonga Royal Tonga Institute ke 'oua 'e toe ngâue'aki 'a e ngaahi foomu kole hû 'a 'ia 'oku 'asi ai e 'ulu'i tohi (logo) 'a e UNITEC.

Na'e mahino eni 'i ha tohi e Palesiteni 'o e ako'anga´, Dr John Webster, 'i he 'aho 16 Fepueli 2004 ki he faiongoongo ko eni´. Na'a´ ne pehê ai 'oku 'ikai ke 'i ai ha fa'ahinga felâve'i 'e taha 'a UNITEC mo UTRI, pea 'oku 'ikai ke 'i ai ha mafai 'o UTRI ke nau ngâue'aki 'a e hingoa pe ko e logo 'a UNITEC.

"Kuo mau 'osi fai ha fetu'utaki ki he'emau hoha'a ki hono ngâue'aki hala'aki eni´. Pea kuo u 'osi hanga 'o fakamamafa'i kia Toketâ [Makafalani] Tatafu 'a e fiema'u ke 'oua toe ngâue'aki e ngaahi foomu ko eni´, na'a takihala'i ai 'a e fânau ako´. Pea kuo 'osi fakapapau'i mai kuo ta'ofi 'a hono ngâue'aki ia´."

Na'a´ ne pehê 'oku 'i ai e faka'amu 'a UNITEC ke fakahoko ha ngaahi polokalama ako 'i he tu'unga 'oku mau'olunga 'i he tafa'aki 'o e fefakatau'aki mo e tekinikale, mo ha mala'e kehe pe, 'o ka fiema'u, ki he kakai Tonga´. 'E tokoni eni ki hono teuteu'i 'a e fânau´ ki ha kaha'u lelei 'i Tonga pe ko ha fonua kehe.

'I he ta'u kuo 'osi´, na'e pehê 'e Dr Webster, na'e kole ange e UTRI ke nau tokoni ange 'i he tafa'aki teuteu'i 'o e kau faiako´, pea ke nau toe ngâue'aki 'a e ngaahi faka'ilonga ako setifiketi 'o UNITEC . Pea ko e me'a tatau pe eni 'oku lolotonga fakahoko 'e he UNITEC ki he 'Otu Motu Kuki´ , 'a ia ko hono ako'i 'a e kau faiako ai´, pea fakamaaka 'a e ngaahi pepa ko ia 'e he kau faiako UNITEC.

Na'e pehê 'e Dr Webster, na'e folau 'a e Pule 'o e Tafa'aki Fakatekenolosia, Dr Martin Hall, ki Tonga 'o ne fe'iloaki ai mo Makafalani. Na'e loto leva 'a Dr Hall ke vakai'i ha fa'ahinga founga 'e lava ai ke tokoni 'a e UNITEC 'i he polokalama fefakatau'aki mo e tekinikale, pea mo e founga 'e lava ai ke hoko 'a e fengâue'aki ko eni´.

"Na'e mahino mei ai 'a e ngaahi faingata'a kehekehe felâve'i mo e ngaahi feinga 'a UTRI, pea na'a mau fetu'utaki kia Makafalani 'o fakahâ ange ki ai 'a e fiema'u ke 'uluaki solova 'a e ngaahi me'a ko eni. Pea na'a mau fakamamafa'i ai 'a 'emau fiema'u ke 'uluaki fakapapau'i he 'ikai ke hoko eni ke 'i ai ha fa'ahinga longoa'a fakapolitikale, 'a ia 'e malava ai ke ta'ofi ai 'a UNITEC mei he ngaahi taumu'a fakaako´."

'I he uike kuo 'osi´, na'e lava ai ke fakataha 'a Dr Webster mo e Minisitâ Ako´, Paula Bloomfield, mo ha fakafofonga mei he Fokololo´, mo Makafalani 'i Nu'usila. Pea ko e konga pe eni 'a 'enau 'a'ahi holo 'i he ngaahi ako'anga kehekehe 'o Nu'usila´, pea toe fakataha mo ha kau fakafofonga mei he Pule'anga Nu'usila 'i Uelingatoni.

Fekau'aki mo 'enau fakataha´, na'e pehê 'e Dr Webster, 'oku 'i ai 'a e vîsone 'o e Minisitâ Ako Paula Blomfield ki he kaha'u 'o e ngaahi ako'anga (tertiary) 'i Tonga .

"Na'a mau fakahâ ange ki ai 'a 'emau loto ke mau ngâue 'i ha fa'ahinga founga 'oku fakafiemâlie ki he pule'anga mo 'ene kakai, 'i ha ngaahi fokotu'utu'u 'oku fakafo'ituitui pe 'i ha fa'ahinga founga 'oku mau fengâue'aki mo ha ngaahi ako'anga kehekehe 'i Nu'usila."

'A ia 'e malava pe ke taumu'a ki he Fokololo, UTRI, pe ko e fakatoloua 'a e ongo ako'anga´ ni, pea na'a nau loto ki ai.

Pea ko e 'uhî ko e ngaahi ta'efemahino'aki na'e hoko 'i he ta'u kuo 'osi´, na'e felotoi leva ke fai ha kamata fo'ou, ko e fakamatala ia 'a Dr Webster. Ka na'a´ ne pehê, na'a 'oku sai ange pe ke ngâue'aki pe ha ngaahi faka'ilonga ako 'a Tonga´ ni, 'a ia 'e malava pe ke tali 'e ha fa'ahinga ako'anga 'i muli, 'o kapau 'e alea'i 'e he Potungâue Ako 'o Tonga ni mo e NZQA.

"'E hoko leva eni ko ha faingamâlie ke fakafatongia'aki 'a Tonga´ ni pea ke taliui ki ai felâve'i mo e fokotu'utu'u ia´, pea 'i he taimi tatau 'e toe tokoni ki Tonga 'i he'ene tu'u fakafonua mo ki tu'apule'anga´," ko e lau ia 'a Dr Webster.