Toe kole e koniteina hono 3 ki Niua´
Fa'u 'e 'Ulu'alo Po'uhila

NA'E lau 'e he Fakafofonga fale alea 'o e ongo Niua´, Peauafi Pifeleti ko hono faingamalie 'a e 'a'ahi mai ko ia e Minisita ki muli 'a Nu'usila´, Phil Goff 'o me'a ki he uta tokoni 'a e kainga 'o e ongo Niua´ ke kole ai leva ke 'ai ke 3 e koniteina´.

'Oku me'a'ofa mai'aki 'e he Pule'anga Nu'usila´ kenau fakapa'anga ha ongo keniteina 'e 2 ke fa'o ai 'e he kainga 'o e ongo Niua´ 'i 'Okalani ni ha'anau tokoni ki honau ngaahi famili 'i he ongo Niua´. Ko e me'apango he ne iku 'o fonu e ongo koniteina´ ia pea toe pe e uta 'a e kakai´.

Ka 'i he efiafi Falaite kuo 'osi´ ne 'ahia ai 'e Mr. Goff e feitu'u ne fa'o ki ai e 'uu uta´ pea ne te'eki ke fakapapau'i mai 'e Goff ia 'ene tali ki he koniteina hono 3 kuo lova atu e toutou fakamaloo ia 'a e fakafofonga 'o e ongo Niua´ ke mahino 'e 'i ai e koniteina hono 3. 'I ha tali 'a Mr. Goff na'a ne pehee 'e tuku ki he fakafofonga fale alea na'a na me'aange´ ko e fefine Ha'amoa ko Winnie Laban ke ne ngaue ki ai na'a lava ke 'ai mo ha koniteina 'e taha ke tolu'aki.

'I he lea 'a Mr. Goff ki he kainga Niua ne nau 'i he feitu'u ni na'a ne pehee 'oku kasia lahi e maumau ki he ongo Niua´ pea mo Ha'amoa´ 'e he maumau lahi ne hoko ki Niue pea lahi nofo pe e fakamamafa´ ia ki Niue kae ngalo e ongo Niua´.

"'Oku ou 'ilo e maumau ne hoko ki he ongo Niua´ koe'uhi´ he na'u 'i ai," ko e lau ia 'a Goff 'a ia na'e puna atu ia mei Nu'usila ni 'o 'a'ahi ki he maumau he ongo Niua´ hili 'a e too e afaa ko Heta´. Na'a ne me'a tonu ai ki he maumau 'a e ngaahi fale nofo'anga´ pea pehee ki he ngoue´.

Na'a ne fakaha 'a 'ene fiefia 'i he fiengaue 'a e pule'anga Nu'usila´ ke tokoni ki he ongo Niua´. 'I he hili pe e afaa ko Heta´ 'osi pe 'aho 'e 3 kuo fakatu'uta atu ha tokoni fakame'atokoni ia 'a Nu'usila ki he ongo Niua´ ne fe'unga mo e $10,000 hono mahu'inga´ 'o tufaki ki he kainga´. Ko e tokoni 'a e pule'anga Tonga´ fakatatau ki he lau 'a Peauafi´ ko e tufa teniti pe mo e pulopula'i koane pea talu ai.

Na'e 'a'ahi atu foki 'a Goff pea mo Winnie Laban ki Niue , Ha'amoa mo e ongo Niua´ 'i he hili e afaa´ 'i he vakapuna fakakautau 'a Nu'usila. 'I he'ena foki mai´ fe'unga ia mo e kauvaha mai 'a e fakafofonga e ongo Niua´, Peauafi ki Aotearoa ni ke kole ki he kainga´ ha tokoni he 'oku tuai e tokoni ia 'a e pule'anga Tonga´. Na'e kole ai 'e he Tonga Advisory Committee ha tokoni 'a e pule'anga Nu'usila´ 'o makehe ia mei he tokoni fakame'atokoni ne 'osi 'ave´. Na'e ngaue leva ki heni 'a Winnie 'o ne kole ki he va'a tokoni 'a Nu'usila´, NZ Aid ke fakapa'anga e ongo koniteina ki Niua´ 'o tali.

Na'e fakaha 'e Mr. Goff 'oku ongo'i 'e he pule'anga Nu'usila´ 'oku 'i ai honau va fengaue'aki mo e ngafa ki he kakai 'o e ongo Niua´. ''I Niua´ 'oku lolotonga fakapa'anga 'e he Pule'anga Nu'usila´ 'a e ngaue ki hono fokotu'u e 'uhila mei he ivi e la'aa´ 'i he ongo motu´ pea pehee ki he ngaahi ngaue kehe pe .

"Malo 'aupito e ngaue lahi mo lelei ke tokoni ki he kakai 'o Niua´," ko e aofangatuku ia 'a Mr. Goff.

'I he lea 'a Peauafi´ na'a ne fakama'uma'u pe hono lo'imata´ he'ene mafana he 'ofa matakakano kuo fai 'e he pule'anga Nu'usila´. Na'a ne kole ai ki he kainga Niua´ ke 'oua 'e lau kafo kae lau lava. Na'a ne pehee 'i he hili pe e matangi´ na'a ne puna leva ki he ongo Niua´ 'o vakai ki he maumau ne hoko´. 'I he'ene foki mai´ na'a ne fakakauaku ke feinga mai ki Nu'usila ni ke fai ha okooko ma'ae kainga 'i he fu'u maka´.

"Malo e manatu ki he kuohili´ pea malo 'aupito e 'ofa," ko e lea faka-Tonga ia 'a Winnie Laban he'ene lea ki he kainga Niua´ 'a ia na'e teuteu pe 'ene lea´ faka-Tonga he la'ipepa. Na'a ne fakaha ko e pule'anga´ mo e kau Politiki´ ko honau fatongia´ ke tokoni mo tauhi ki he kakai´, ka 'oku 'ikai ko e kakai´ kenau tauhi ki he Pule'anga´ mo e kau politiki´.

Na'e foaki atu ai pe 'e he kainga Niua´ 'a 'enau me'a'ofa ki he Minisita´ pea pehee ki Winnie ke fakaha 'aki 'enau hounga'ia he 'ofa kuo fai 'e he pule'anga Nu'usila´. Na'e fakahoko ai pe mo e fakame'ite 'a e kainga´ 'o fakafofonga'i 'e he kau faiva 'a Fuifuilupe 'o Lea'aetohi´.