Tukuaki'i lahi e ngâue hala 'aki e tîkite ta'etotongi Royal Tongan
Fa'u 'e Taina Kami Enoka

'Oku 'i ai e tokanga ki hono fa'a ngâue'aki 'e he ni'ihi, 'oku 'ikai ke nau ngâue 'i he kautaha vakapuna Royal Tongan Airlines, 'a e ngaahi tîkite ta'etotongi (FOC - Free of Charge) ki he fepuna'aki.

Pea ka vakai'i 'a e lao 'a e kautaha´ ki ai´, 'oku 'i he mafai ia 'o e tokotaha pule´ (CEO), Logan Appu, ki hono fakangofua'i 'a e fepuna'aki ta'etotongi ko 'eni´.

Fakatatau ki he ngaahi tu'utu'uni 'a e kautaha´, 'oku fakangatangata pe 'a e ngofua ki he folau FOC ki he kau ngâue 'a e Royal Tongan mo honau fâmili tonu. Pea 'oku toki ma'u 'a e fakalângilângi ko eni 'i he 'osi 'a 'ete fakafonu 'a e ngaahi foomu´, 'a ia 'oku te fakahâ ai 'a ngaahi mêmipa 'a hoto fâmili tonu´.

Kapau 'oku te folau 'i he tîkite FOC, kuo pau ke 'uluaki heka 'a e kau pâsese na'a nau totongi´ pea kapau 'oku 'i ai ha sea 'e 'ataa 'e toki heka leva ai 'a e kau ngâue 'oku 'i ai 'a 'enau tîkite FOC.

" Ko e fakalângilângi (privelege), 'oku 'ikai ko ha totonu (right). Kuo lahi 'a 'ene toutou hoko´. Ha'u e kau pâsese ta'etotongi´ ia 'o 'uluaki heka nautolu ia pea iku 'o fakahifo ha taha na'a ne totongi kakato 'a 'ene tîkite folau´. 'Oku faka'ofa leva 'a e tokotaha na'a ne hanga 'o totongi 'a 'ene tikite´, koe'uhî ko 'ene faka'amu´ ke folau he vakapuna," ko e lau ia 'a ha tokotaha na'e fetu'utaki mai ki he nusipepa ni 'o fekau'aki mo e palopalema ni.

'Oku iiki foki 'a e ngaahi vakapuna fakalotofonua´ ia pea toe fakangatangata 'a e mamafa 'o e 'uu uta´. Ka kapau 'e fai ki he lâo 'o e kautaha, ka fonu e vaka 'i he kau pâsese kuo nau totongi 'a 'enau tîkite, kuo pau ke nofo 'a e taha 'oku ta'etotongi 'a 'ene tîkite´, 'o tali ke toki faingamâlie.

Na'a ne fakatâtâ 'aki 'e he tokotaha ni 'a e paati kilisimasi 'a e kautaha Royal Tongan 'i he ta'u kuo 'osi´. Na'e 'i ai e kau fakaafe 'a e kautaha´ na'a nau heka kinautolu, pea iku 'o fakahifo 'a e kau pâsese ia na'e 'ai ke nau folau ki Tonga ki he kâtoanga Siupeli 'a e Siasi Tokaikolo 'ia Kalaisi.

"'Oku fiema'u ke vakai'i 'a e tokotaha na'a ne fakangofua'i 'a e founga ko eni," ko e lau ia 'a e tokotaha ni. " 'Oku faka'ofa pea toe fakamamahi, he 'oku folau takai holo 'a e kau ngâue´ ke kole ki he kakai´ ke nau heka he Royal Tongan, kae 'osi ko ia´, 'oku nau fai e me'a kehe."

Pea ko e taimi 'oku fakahifo ai ha taha, kuo toe fakahifo mo 'enau uta´, kae fakaheka mo e uta ia 'a e pâsese ta'etotongi´.

"'Oku hoko 'a e fehalaaki e taha® 'o 'ai ia ke hokohoko 'a e ngaahi fehalaaki kehekehe," ko e fakamatala ia kuo ma'u 'e he nusipepa ni. 'Oku pehê kuo 'ilo mo mahino'i llelei pe 'e he ni'ihi 'oku nau ngâue ki hono fua 'a e uta´ (check in) e palopalema, ka kuo pau ke nau fai ki ai, he 'oku 'i ai 'a honau ngaahi fâmili ke tauhi, ngaahi nô ke totongi, pea kuo pau ke nau fai ki he ngaahi tu'utu'uni 'oku ha'u mei 'olunga´.

"'I he 'osi e 'aho´, 'oku 'ikai pe ke tupu 'a e kautaha´ ia. Pea 'oku lahi 'a hono ngâue hala'aki 'e Logan Appu 'a hono mafai´."

'I he fetu'utaki 'a e Taimi 'o Tonga´ ki ha taha na'e ngâue 'i he Royal Tongan, na'a ne pehê 'oku mo'oni 'a e fakamatala ni, pea 'oku hokohoko 'a e ngaahi folau ta'etotongi 'a e ngaahi fâmili 'e ni'ihi 'o e kau ngâue´, 'o a'u ki he'enau kaungâme'a. makapuna, pea mo e kau tauhi fânau.

" 'Oku toe pe ke fakaheka 'a e fanga kulî mo e fanga pusi," ko e lau ia 'a e tokotaha ni. 'I he'ene lau´, ko e taimi na'e pule ai 'a e kau pâlangi´ 'i he kautaha´, na'e 'ikai ke 'i ai ha founga pehê ia, pea na'e ngata pe 'i he fâmili tonu (immediate) 'o e kau ngâue.

"Fa'ifa'iteliha pe 'a e kaume'a ia 'i 'olunga´. Pea kapau te mau kole 'emautolu 'i lalo´, 'oku 'ikai pe ke tali ia," ko e lau ia 'a e tokotaha ni ka ''oku 'ikai ke loto ia ke fakaha hono hingoa´. Na'a ne pehê ko e pule lolotonga´, 'oku fakaongoongo ia ki he Potungâue Sîvile´. Pea 'i he ngaahi faka'eke'eke na'e fakahoko´, na'e lahi 'a hono tukuaki'i 'a e fo'i fâmili pe 'e taha, 'a ia 'oku nau 'i he Poate´, Sîvile pea toe 'i ai mo e taha 'oku 'i he kautaha Royal Tongan.

Na'e fai ha fetu'utaki ki he sekelitali 'o e pule´, Maxie Paea, ke fakahoko ange ki a Logan Appu 'a e faka'amu ke fai ha faka'eke'eke mo ia felâve'i mo e fakamatala 'oku ma'u 'e he nusipepa ni pea he 'ikai ke hâ lelei ai 'a e kautaha´. 'I ha toe fetu'utaki ki a Maxie, na'a ne pehê na'e talaange 'e Logan 'e fai 'a e faka'eke'eke´ 'i he Tûsite´ ka na'e 'ikai ke toe fai ha fetu'utaki mai ia.

Na'e toe fai ha fetu'utaki 'a e Taimi 'o Tonga ki he Sekelitali 'o e Potungâue Sîvile´, Mapa Faletau, na'a ne pehê 'oku 'ikai ke mo'oni 'a e ngaahi tukuaki'i kuo fai ange ki ai mo hono fâmili´.

'Oku 'i ai e ngaahi fiema'u ke fakahoko ha ngaahi fakataha mo e Potungâue Sîvile 'o Nu'usila felâve'i mo e kautaha Royal Tongan, pea ko e 'uhinga ia 'oku ne fa'a folau ai 'i he tîkite ta'etotongi´.

" 'Oku sai ange ia 'i hono totongi tîkite 'a e Potungâue´, pea toe totongi fakafoki mai 'e he kautaha Royal Tongan," ko e lau ia 'a Mapa.

Ka ki ai mo hono fâmili´ 'oku te'eki ai ke nau folau 'i ha ngaahi tîkite ta'etotongi 'i ha 'uhinga fakafo'ituitui. Kuo 'i ai e ngaahi taimi kuo fa'a 'ofa ange ki ai 'a e ngaahi tîkite me'a'ofa, ka 'oku 'ikai ke hanga 'e ia mo hono fâmili´ 'o ngâue hala'aki e 'ofa ko 'eni´. Pea 'oku mahino pe ki ai 'a e fiema'u ke 'uluaki heka 'a e kau pâsese totongi´, pea toki heka ia pe ko ha taha hono fâmili´ 'o kapau 'oku faingamâlie.

"Ka ko e lau ko ee 'o pehê 'oku ou fa'a 'ai e ngaahi sea FOC, pea fakahifo 'a e ngaahi pâsese na'a nau totongi 'a 'enau tîkite´, 'oku ou toki fanongo eni 'i ha fakamatala ta'emo'oni fau," ko e lau ia 'a Mapa.