'Oku 'ikai ha kâunga 'o e UNITEC mo e 'Unuaki-'o-Tonga : Webster
Fa'u 'e Taina Kami Enoka mo 'Ulu'alo Po'uhila

Neongo 'a hono ngâue'aki 'e he 'Unuaki 'o Tonga Tonga Royal Institute 'a e ngaahi foomu lêsisita 'a UNITEC, pea toe 'asi tu'o 20 tupu 'a e ngaahi mala'e kehekehe 'i he peesi engenga 'o e tohi telefoni 'o ta'u ni, kuo mahino 'oku 'ikai pe ke 'i ai ha kâunga ia 'a UTRI mo e UNITEC.

'I he uike ni, na'e ma'u ai ha la'i tatau 'o ha foomu lêsisita 'o e ako'anga ni, pea 'oku 'i ai e faka'ilonga (logo) 'o e UNITEC, pea ko hono fakalea´ 'oku pehe ni, Malo e Lelei! UNITEC Tonga Royal Institute (UTRI). Ko e foomu´ 'oku peesi 'e 4 pea 'i he peesi hono 4 'oku 'asi ai 'a e tu'asila, School of UNITEC Tonga Royal Institute pea ke fakafoki 'a e foomu ki he 'ofisi 'o e UNITEC.

'I he telefoni atu ki he fika 'oku hâ 'i he tu'asila ni na'e tali mai ia 'e he ta'ahine 'o pehê, "Mâlo e lelei, 'Unuaki 'o Tonga 'eni."

'I he fehu'i ange ki ai pe ko e hâ e 'uhinga 'oku ngâue'aki ai 'a e UNITEC mo hono faka'ilonga 'i he tohi telefoni´moe foomu lesisita´, na'a ne pehê ko e 'uluaki fakaangaanga (draft) ia 'oku ngâue'aki ki he lêsisita ki he ako'anga, ka 'oku kei 'Unuaki 'o Tonga pe hingoa´ ia.

"Ka kapau te ke fie ngâue'aki ena, pea ngâue'aki, he 'oku sai pe ia," ko e lau ia 'a e tokotaha na'a ne tali mai e telefoni´.

Ka 'i he Tûsite´, na'e fakahoko ha faka'eke'eke telefoni 'a e Taimi 'o Tonga mo e pule lahi 'o UNITEC, Toketâ John Webster 'a ia 'oku 'i Nu'usila.

" 'Oku 'ikai ke 'i ai ha kâunga ia 'o e UNITEC [mo e 'Unuaki-'o-Tonga] 'i he lolotonga ni. 'Oku lolotonga tu'u e me'a kotoa, 'oleva ke mahino e ngaahi me'a na'e 'ohake 'i he ta'u kuo 'osi," ko Dr. Webster ia

Felâve'i mo hono ngâue'aki 'a e faka'ilonga (logo) 'o e UNITEC 'i he foomu hû ki he ako'anga ni, fakataha mo 'ene toe hâ 'i he tohi telefoni 'a e Kautaha Fetu'utaki 'o Tonga 'o e ta'u ni, na'e pehê 'e Toketâ John Webster kuo pau ke 'ohake ia kenau talanoa ki ai mo e kau ngâue 'o e 'Unuaki 'o Tonga.

" 'Oku mau 'ilo'i 'a e ngaahi fiema'u 'a Tonga´ mo e fiema'u ke 'i ai ha ako 'oku kualatî lelei 'i Tonga , 'o tautefito ki he tafa'aki fakatekinikale´. Ka 'i he tu'u 'i he taimi ni, 'oku 'ikai ke 'i ai ha'amau felâve'i," ko e lau ia 'a John.

Na'a ne pehê 'oku 'i ai pe 'a e faingamâlie ke fakahoko 'a e fengâue'aki 'a e ongo 'apiako´ 'i he kaha'u´ ka 'e fakafalala ia ki he ngaahi 'îsiu kuo 'ohake´ talu mei he ta'u kuo 'osi´.

'Oku mahino foki ki he nusipepa ni 'oku lolotonga 'i Nu'usila ni 'a e Minisita Ako fakataimi´, Paula Bloomfield pea pehee ki he puleako 'o e 'Unuaki 'o Tonga´, Dr. Makafalani Tatafu mo ha ni'ihi ke alea fekau'aki mo e akoa'anha 'Unuaki 'o Tonga´. 'I hono fehu'i kia John Wbster pe ko e ha'u 'a e ongo tangata ni kenau fakataha na'a ne pehee ko e oo mai ko ia´ 'o 'a'ahi takai 'i he ngaahi ako kehekehe pe 'i Nu'usila ni pea 'oku kau ai nautolu 'a ia 'oku polokalama'iange kenau 'a'ahiange kenau fakataha.

'I ha fetu'utaki 'a e 'ofisi 'i Nu'usila ni na'e toe fakapapau'i mai ai 'e Mr Webster 'oku te'eki ke 'i ai ha aleapau mahino 'e fakamo'oni'i mo e 'apiako 'Unuaki 'o Tonga´ (No active agreement). Pea fekau'aki mo hono kei ngaue'aki 'e he 'apiako Unitec 'a e faka'ilonga pe Logo 'a e Unitec 'a ia na'e 'oatu ai 'e he nusipepa ni 'a e la'ita kia Dr. Webster fakataha mo e faka'ilonga he toumu'a e 'apiako´ 'oku kei tu'u pe logo ia 'a e Unitec 'a Nu'usila´ kae toe tanaki hifo 'e he 'Unuaki 'o Tonga´ ia e fo'i kalauni ki ai kae tohi ia ko e 'Unuaki 'o Tonga Royal Institute.

"'Oku mau fu'u hoha'a 'aupito ki he me'a ko ia´ pea temau talanoa ki ai mo e kinautolu," ko Webster ia.

Ko ia ko 'ene tu'u he taimi ni 'oku 'ikai ke mahino pe ko e haa 'oku kei ngaue'aki ai 'e he 'apiako 'Unuaki 'o Tonga´ 'a e hingoa Unitec mo 'enau faka'ilonga´ kenau tu'uaki mo tohoaki'i pea takihala'i mai'aki e fanauako´ ki he 'apiako´ ke pehee 'oku nau fengaue'aki mo e Unitec kae hili ko ia´ 'oku te'eki ke fai ha aleapau fengaue'aki ia mo e Unitec 'a Nu'usila´.

'I he mâhina kuo 'osi´ na'e feinga 'a e Taimi 'o Tonga´ ke fai ha faka'eke'eke mo e puleako 'o e 'Unuaki 'o Tonga´, Toketâ Makafalani Tatafu, ka 'i he fax na'e ma'u mei a Lôpeti K. Tôfâ 'i he 'aho 26 'o Sanuali , na'a ne pehê 'oku fakafehu'ia 'e he komiunitî Tonga´, kakai ako´ mo e Pule'anga´ 'a e tu'unga fakapâlofesinale mo e 'êfika fakafaiongongo 'a e nusipepa ni.

"Pea 'oku 'ikai keu tui 'e tokoni ki he tu'unga 'o e 'apiako´ pe ko hono ongoongo´ kapau 'e lele ha fakamatala 'i ho'o nusipepa."

Na'e toe fai mo ha fetu'utaki 'i he mâhina kuo 'osi´, ki he 'Ofisi Ako´ ke vakai'i 'a e tûkunga 'oku 'i ai 'a e UTRI pea na'e lava ai ke fakapapau'i 'oku 'ikai tali 'e he Pule'anga´ 'a e kole tokoni fakapa'anga ange 'a e ako'anga ni 'o fe'unga mo T$374,000. Ka te nau poupou atu pe ki he feinga 'a e ako'anga ni 'oku fai´.

'Oku Pataloni 'i he ako'anga ni 'a e Tama Tu'i Taufa'ahau Tupou IV pea sea ai 'a Pilinisesi Pilolevu ka koe ako 'eni ne fokotu'u 'e 'Etuate Lavulavu pea kuo 'osi fakaha ia 'e 'ikai ha kaunga ia 'a Lavulavu ki he ako'anga ni neongo ko ia na'a ne foofoa'i e fo'i fakakaukau´.