Pekia pule maloloo 'o 'Atalanga´

Na'e pekia 'i he 'aho 31 'o Sanuali´ 'a Fred William Tupou ta'u 91 ko e pule maloloo ia e 'api 'o e pule'anga Tonga´ ko 'Atalanga 'i 'Okalani´. Na'e pule 'a Fred 'i 'Atalanga mei he 1962 ki he 1971.

Ko e hisitolia nounou 'o e tangata ni. 'I he 1924 na'e fokotu'u ai 'a e 'apiako 'a e Uesiliana´ 'a ia na'e 'iloa ko Nafualu´ pea ne kau 'a Fred he kau fuofua hu ki he 'apiako ni 'o ne kapiteni ai he 'apiako´ ni 'i he 1930. Ne 'ikai ke ngata ai´ ka na'e foaki ai 'a e tohi fakamo'oniako Maamaloa ki he toko 10 'a ia ko 'enau maaka´ ne 'i he vaha'a 'o e 70 - 75. Na'e foaki leva e tohi fakamo'oniako Loumaile ki he toko 3 'a ia ko honau maaka´ ne laka hake ia 'i he 75 ki 'olunga. Ko e toko 3 ko 'eni´ ko Fred, Hon. Ma'afu Tupou pea mo Sione Meleke Fonua. Ko e taimi ko 'eni´ na'e puleako 'i Nafualu 'a Dr. Harold Wood.

Na'e hoko atu leva 'a Fred ki he kolisi Newington 'i Sene 'Aositelelia 'i he 1931. Lolotonga ko ia e 'i Newington 'a Fred na'e 'ikai ke hama ia 'i ha tafa'aki he na'a ne kau he 'akapulu´, kilikiti´, timi 'a'alo´ mo tenisi 'a e kolisi´. 'I he 1932 - 34 na'a ne kau ai he timi kilikiti kalasi 'uluaki 'a e kolisi´. 'I he ta'u tatau na'a ne toe kau foki he timi 'akapulu kalasi 'uluaki 'a e kolisi´ pea ne fakafofonga'i ai 'a Niu Sauele 'i ha fo'i taimi 'i he tau fakavahe´.

Na'e 'ikai ke ngata ai´ ka na'e toe faka'utumauku pe 'i loki ako 'o ne lava'i ai e sivi hu ki he 'Univesiti 'o Niu Sauele´.

Na'e lolotonga 'ene 'i 'Aositelelia´ kuo ne ma'u ha fetu'utaki mei he La'aa kuo unga fonua´, Kuini Salote ke ne foki mai 'o kau atu ki he ako savea na'e fakahoko 'i Fisi. Lolotonga ko ia 'ene 'i Fisi´ na'a ne fetaulaki ai mo hono uaifi´, Viti.

Kaekehe na'e lava lelei e ako´ 'i Fisi pea ne foki hifo ki Tonga 'o ngaue ma'ae Pule'anga´ 'i he Potungaue Fonua´ mo e Savea´. Na'a ne tokoni foki ki hono faile'i mo lekooti e tafa'aki 'o e tofi mo e savea 'o e ngaahi 'api kolo´ mo e 'api 'uta´.

Na'e fili leva ia ke ne hiki mai ki Nu'usila ni 'o le'ole'o 'i 'Atalanga pea ne fili ia pe ia 'e he pule'anga´ ke ne hoko ko e pule e 'api ko 'Atalanga´. Ko e taimi ko ia´ ne hoko e 'api ko 'Atalanga´ ko e nofo'anga ia e fanauako mei Tonga na'a nau ako 'i Nu'usila ni. Ko e 'aho ni kuo 'ikai ke kei nofo ai ha tamaiki ako ia. Kaekehe na'a ne ma'u vahenga maloloo ai pe mei he ngaue´ 'i he lakanga ni 'o ne nofo ai pe 'i Nu'usila ni.

Lolotonga foki 'ene 'i Newington´ na'a ne lakasi ai e taki 'o Fisi´, Ratu George Cakobau 'i he puna ma'olunga´ mo e hetolo mita 'e 100.

Ko e Fred ko e foha ia 'o e tangata pisinisi ko Hoitier pea mo Tupou Sisifa Fatafehi. Ko 'ene kui fefine´ ko Mafi-ki-Hakautapu 'a ia ko hono tokoua 'a Langima'a -'o-Lotopoha.

Ko Feleti´ na'e 'i ai hono tuofefine ko 'Ilaisaane 'Una 'a ia na'e pekia ia 'i he 1936 'i Nu'usila ni 'i hono ta'u 30. Na'e toe leva 'a Fred pea hoko hake ai hono tokoua ko Leni Tupou 'a ia ko e tamai ia 'a e loea ko ia ko Nalesoni Tupou. 'Oku kei mo'ui lelei pe 'a Leni ka 'oku nofo Te Atatu. Na'e hoko hake ai 'a Tevita Taukolo Vea 'a ia na'e mali ia mo Vailata pea ne pekia ia he fitungofulu tupu´. Pea mo hono tuofefine ko Lesieli Vete 'a ia 'oku 'a'ana 'a 'Iuna Tupou, Sitiveni Tupou, Semi Vete, Lusitania Vete mo Richard 'Ita Metotisi Vete.

Ko e pekia ko 'eni 'a Fred 'oku kei mo'ui 'ene fanau 'e toko 4 'a ia ko Richard Tupou 'oku mali mo Nancy, Fred Willliam Tupou Jr 'oku mali ia mo Loti pea mo hono ongo 'ofefine ko Rachael pea mo Annie 'a ia 'oku nofo Aotearoa kotoa mo e fanau mo e ngaahi makapuna´.

Na'e malanga'i e me'afaka'eiki 'o Fred 'e Faifekau Kilifi Heimuli 'i he uike kuo 'osi´.