Katoanga'i e 'aho 'o Fua'amotu´

KUO hanga 'e he kainga 'o Tungii´ mei he Hoosi Tea´ 'oku nau fakapaea 'i loto 'Okalani´ 'o ta e 'uluafi´ 'i hono fokotu'u ha 'aho 'o ui ko e 'aho 'o Fua'amotu ke fakatahataha mai ai e kainga mei honau kolo´ 'o fakafeohi.

Ko e tu'u 'a Nu'usila ni 'oku meimei tofuahia e kolo kotoa pe 'i Tonga he 'i ai 'enau kalapu fakakolo mo e taumu'a ke tokoni ki honua kolo tupu'anga´ pea ke hoko ia ko ha fakataha'anga ke feohi ai e kakai e kolo´. Kuo lahi e ngaahi kalapu fakakolo kuo nau katoanga'i honau 'aho´ 'o ui pe ko e 'aho e kalapu´. Ka ne kehe atu 'a Fua'amotu ia he na'a nau 'ai 'enautolu ko e 'aho e kolo´ 'o fakatahataha ki ai e kau inu kava mo e Fua'amotu kotoa pe.

Na'e loto taha ai e kainga 'o e Hoositea´ ke 'ai e 'aho malolo Waitangi´, kenau fakatahataha 'o ui ko e 'aho 'o e kau Fua'amotu´ pea ke fakahoko fakata'u ia. Ko e taha eni ha 'aho fakamafana mo fakafiefia kiate kinautolu kotoa na'a nau lava mai ke faka'ilonga'i 'a e 'aho mahu'inga ni.

"Ko e 'aho 'o e manamanatu ki he kuohili´ pea mo e tupu'anga´, he kuo ake e manatu ki he Fanga ko Fefe ho Loto´ pea mo e fu'u Fa ko Taufale´, 'io 'e ngalo nai 'afe 'a e Maka'akiu´ mo Faka'aunga, 'a 'eva he 'One'one Loa ki Halakakala mo e manongi 'alaha 'a hono siale tafa, Vai e ko Latai mo 'Ahononou he 'ikai te ke mangalo 'i hoku loto´," ko e faka'anua ia 'a e kainga Fua'amotu´ 'i hono fakalea 'e he'enau Sekelitali´, Tevita Fifita.

Na'e faka'amu ke kamata 'a e polokalama he 10 pongipongi, ka na'e hanga pe 'e he kainga´ 'o fakamanatu 'a honau tala´ ko e kai po'uli. Ka tala ke fakataha he 8 efiafi 'e toki maau mai he 10, ka tala ki he 10 efiafi 'e toki maau mai ki he 12 tu'apo. 'Oku mo'oni heni e tala ko Fua'amotu´ ko e feleoko ia 'o Tonga´ pea 'i ai mo hono paloveape ka 'oku ke 'uakai ngako pea ke feinga ki Fua'amotu kia Mohulamulamu neongo 'ene mama'o´, pea ko e tupu'anga ia 'a e kai po'uli 'a e kainga´ he ko e fonua ngaue.

Kaekehe a'e teuteu pe 'e he Setuata 'a e Siasi Metotisi Tonga 'o Otahuhu, Ma Latai ha kumete kava he taimi 10 pongipongi Tokonaki´ ke talitali'aki 'aki e kainga´. Na'e toki fakahoko 'a e lotu kamata´ 'i he taimi 12 ho'ata 'e he tangata'eiki Setuata malolo 'a e S.U.T.T ko Lamata Ikavuka.

Na'e katoanga'i fakataha e 'aho´ mo e lotu fakamanatu 'o e Makamaile taa'u 1 'o e Kalapu Sikolasipi 'a e To'utupu 'o Fua'amotu´ 'i loto Aotearoa 'a ia 'oku 'iloa ko e 'Okanipeau 'o Halakakala´.

Na'e fakahoko heni 'e he Sea 'o e Komiti Ngaue 'a Fua'amotu´, Pole Tu'uhoko ha lea talitali 'o e kainga´. Hili ia´ na'e hoko atu ki he fe'iloaki, fakafeohi mo e potalanoa 'a e ngaahi famili na'e lava ma´i, ka na'e 'i he fonua´ pe 'a Siu 'Ahio, Sakeasi mo Pauliasi Koloto mo e toenga 'o e matu'a tangata´ mo e to'utupu´. Pea na'e fakahoko 'a e taimi ma'u me'atokoni ho'ata he 2 efiafi,'a ia na'e taki taha ngaohi mai pe 'ene ki'i me'atokoni 'o nau toki kai fakataha.

Na'e ma'u faingamalie foki ai 'a e Palesiteni 'o e 'Okanipeau, Viliami Langi pea mo e tangata'i fonua Fua'amotu ko ia ko Lisiate Vaiola ka kuo foaki hono ivi´ kotoa ke mateaki'i 'a e Kalapu 'o e Funga Fonua´ mei 'Eua, ke na 'omai ha ongoongo fekau'aki mo e folau na'a na fakahoko ki Tonga'eiki. Pea na'e ma'u faingamalie foki ai 'a Pisope Taniela Hopoate mo e finematu'a´ kenau lea mafana mo fakamalo'ia 'a e ngaaahi fokotu'utu'u kotoa pe kuo fakahoko´.