|
Teuteu koe ki he mate´
Fale'i 'a e 'Eikitau Tonga´, Sione Kava ki he kau sotia Tonga 'e folau ki Iraq
fa'u 'e Mâteni Tapueluelu
PAGOPAGO: KUO tuku atu 'e he Kapiteni tau maloloo 'a Amelika ko Sione Lousiale Kava ha tokoni fale'i ma'ae kau sôtia Tonga 'oku 'amanaki ke nau folau atu 'o kau he tauhi melino 'i Iraq 'o makatu'unga 'i he ngaahi maa'usia na'a´ ne 'i ai lolotonga 'ene takitau 'i he'ene kulupu´ 'i hono tau'i 'o Iraq he Desert Storm Operation 'i he 1991. Ko hono teke'i ia 'o Sadaam Hussein mo Iraq hili 'enau kapa 'a e ki'i fonua kaungâ'api ko Kuwait .
"'Oku ou faka'amu ange ke mahino kia kimoutolu e mo'oni ko 'eni´. Te ke lau kotoa he tohi fekau'aki mo e tau´, mamata he faiva hele'uhila kotoa 'o e tau´, pea mo ako tau he ta'u lahi, ka 'oku 'i ai e me'a lahi 'oku toki ako pê ia he mala'e tau´ tonu. Ko e konga 'eni 'oku ou feinga ke mou a'usia kimu'a pea mou toki folau´," ko e fietokoni tohi ia 'a Sione ne fakahoko mai ki he nusipepa´ ni.
"1. Teuteu koe ki he mate. Ko ia 'oku ilifia ki he mate´, 'e faingata'a 'ene fai totonu hono fatongia´. Ko e palopalema lahitaha´ ia ko ha'ate teke ha tama kehe ke 'alu 'o fai ha fatongia ko ha'ate ilifia pea mate ia ai. 'Oku 'ikai te u 'ilo'i pê te ke toe lava 'o mohe.
"Talanoa fakalelei pê koe mo ho loto´ ko e 'alu ko 'eni´ 'e 'ikai ha toe sio ki 'api he ko e fefa'uhi mo e mate´. 'Oku hangê ha'o hopo ki ha fônise afi´. Ko e natula ia 'o e fônise afi´ 'oku vela. Pea ko e fakahela ha'o toe lotu 'au mo fakakaukau mahalo te ke tô atu koe ki he konga 'o e fônise´ 'oku mokomoko pê ia. Teu pê ho sino´ 'ou ki he vela, pea ka 'ohovale ange´ kuo hoko ha me'a ta'e'amanekina ia 'o 'ikai ke ke vela, pea´ ke pehê leva 'kuo u lucky.'
"Teu pê koe ki he mate ka 'oku 'ikai ko e 'uhinga ia ke ke 'oho noa'ia."
2. Na'e pehê 'e Sione, ko e fatongia kotoa 'e fakahoko he mala'e tau´ ke lau pê 'e he sôtia´ ko e konga pê ia e ngâue 'o e 'aho´ pea ke ne mateuteu ki he fele 'a e fetongitongi 'o e tu'utu'uni´, pea´ ne 'ai e fakatâtâ.
"Tau pehê ko e palani 'eni 'oku´ ke kau ai he 'aho ni´; 2400 - 0400 'a'ahi takai, 0400 - 0800 langa mo e fakafefeka'i e kolotau´, 0800 - 1200 'a'ahi takai, 1200 - 1600 fokotu'u e hala fakakavakava,1600 - 2000 kuki, 2000 - 0200 'a'ahi takai.
"Fakatokanga'i ange 'oku 'ikai ha taimi pau ia ke fai ai ha kai. Ko e konga lahi 'o e kai´ 'oku kaiha'asi holo pê he taimi ngâue´. Tau pehê pê ne mou foki mai mei he patrol ne mate ai ho'omou toko 2, ka mou lava 'o feinga'i mai ki camp. Manatu'i ko e vave taha´ feinga leva ki he feitu'u 'oku fai ki ai e ngâue 'oku hoko´ he 'oku tali mai e kau 'ofisa ia mei ai. Ka 'ohovale ange´ 'oku´ ke lavea, kuopau ke ke feinga'i hao fetongi ki he mess hall ki he cook. Mahalo 'oku mou fakatokanga'i ange 'oku 'ikai tu'u e tau´ ia 'o tali ki ha me'a pe ki ha taha. 'Oku 'ikai ha me'a ia ko e afe atu mu'a hê kau tangi mo fai ha ki'i lotu ma'a hoku kaungâ tangata kuo tô tau´."
3. Na'e fale'i 'a Sione´ ke ngâue fakapotopoto'aki 'e he kau sôtia´ 'a 'enau tui fakalotu´ mo honau konisênisi mo'ui´, he 'e 'i ai e tokolahi 'e 'ikai ke nau tui tatau, ni'ihi tui ki he 'Otua kehe pea 'ikai pê ke tui 'Otua e ni'ihi ia.
"Faka'apa'apa'i 'enau tui´ he ka 'ikai 'e tupu e palopalema lahi. 'I he US Marines 'oku 'ikai 'omai ha taimi ia ke te ongo'i faka'ofa ai ki he taha kuo´ te tamate'i he laine´. 'I he taimi 'oku fakapapau'i ai 'oku´ te malu mei he fili´ 'oku faka'atu'i mai e sekoni 'e 1 ke mau ongo'i fakatomala ai ki he'emau tâmate tangata´ kapau 'oku fepaki mo 'emau tui fakalotu´ pê fakafo'ituitui´. 'Oku 'ikai 'i ai ha taimi faka'ofa'ia ia he laine´," ko e taukei ia 'a Sione´."
Na'e tokoni lahi foki 'a Sione hono teuteu'i e kongakau 'a 'Amelika Ha'amoa kuo nau folau atu ki Iraq , pea fakatatau ki he'ene tohi´ na'e ongo kia ai 'a e ta'emateuteu fakataukei e fânau ko ia´, pea 'oku loto fietokoni ai ki he kau sôtia Tonga´.
"4. 'Oua 'e nofo noa'ia. Ko e fili lahi 'eni. Teu'i ma'u pê ho toi'anga´. Mohe ke lahi. Tohi mo lau tohi.
"5. Tuku e fakatika´. Fiekaia´, feinga'i ha me'a ke tô ki kete. Ka 'oku´ ke ongo'i puke, tala ki he toketaa´ he vave taha´. 'E 'ikai hao 'aonga 'au 'e taha kapau te ke puke.
"6. Tauhi e lao e poto´. 'Oua 'e inu pê kai ha me'a 'oku 'ikai sai ki he sino´. Manako ki he ma'a´. 'Oku ifo ki he tokolahi e mala'e tau´ he 'oku ki'i fakangaloku ai e lao ki he teuteu´ mo e teunga´. Feinga koe ke ke telekava, fufulu nifo he taimi totonu. Milimili 'aki e 'one'one 'o e toafa´ pea mo e fakaveve mômoa 'a e kâmeli´ he ka ke ka tû kaloni 'e nâmu'i mai pê koe 'e he fili´ 'oku te'eki ke ke a'u atu. To'o pê ha mou me'a kosi 'ulu ke tauhi homou 'ulu´ ki he req. Tuku 'aupito e fakapuopuaka´. Ka 'oku pau ke vali homou mata´ (war paint) ko e faingamâlie vave taha´ fufulu ho mata´ ke ma'a pea toe vali fo'ou pê."
Na'e fakahâ foki 'e Sione ki he Taimi 'o Tonga´ na'e 'i ai e taimi na'e´ ne tu'u ai mei he fa'ahi 'a e kau politikale´ 'o tui 'oku 'ikai ha fu'u mahu'inga fêfê ia ke 'ave ha kakai Tonga ki Iraq . Lolotonga ia´ na'a´ ne tangutu mo e ngaahi tamai, fa'ê mo e fâmili 'o e kau sôtia teu folau´ pea´ ne pehê ko e tamai pê mo e fa'ê 'oku meimei mahei 'ena fakakaukau´ 'e vêkeveke ke 'ave 'ena tama´ ki he mala'e tau´.
Ka ko e ta'etoeveiveiua 'a e teu mavahe ki Iraq , 'e foki ai 'a Sione 'o tui hono teunga tau´ kae lea tonu atu ki he kau teu folau´, he "kuo tâ e taimi ia 'oku 'ikai ko 'atautolu ke toe faka'uhinga'i pê ko e hâ 'oku 'ave ai kitautolu ki Iraq . Ko kitautolu ia ko e tali pê tu'utu'uni´, pê ko e mate.
"7. Discipline. Fire, noise, sector, weapons, etc., ko e kau 'Amelika´ ko e kakai ta'etokanga lahi he taimi 'e ni'ihi. Kâtaki 'o pine hifo; 'oua lahi ki he lâunga, hanu mo e fakaanga´. Ko e ngaahi me'a 'eni 'oku´ ne maumau'i vavetaha e faaitaha 'o ha kau tau. Kuo 'osi lea 'aki ko e tau´ 'oku fakataha'i ai e tau fana he miniti 'e 15 pea mo e me'a noa'ia he lau houa 'o a'u pê ki he uike. Ko e taimi 'eni 'oku lahi e kee´ mo e maumau´.
"Kapau na'e tala atu 'e ho taki´ ke ke 'alu ki hahake, pea´ ke fetaulaki koe mo ha 'ofisa ma'olunga pea´ ne tala atu 'e ia ke ke 'alu ki hihifo, kuopau ke ke talangofua ki he angi 'a e taki ma'olunga´ ka kuopau ke ke fakahâ he vave taha´ ki ho taki´ e liliu kuo hoko´. Ko e me'a fakatupu 'ita ia ki he kau taki´ ha'ane nofo 'ana 'o pehê 'oku mou 'i he post 5 tâ ko ê kuo liliu ia kae 'ikai fakahoko ange ki ai.
"8. 'Oua 'e kaaimu'a pê fiehâ. 'Oua 'e volunteer ki ha me'a 'e taha tukukehe kapau 'oku´ ke 'ilo'i pau 'oku kaungatâmaki pea 'oku fiema'u ha tokoni."
'I he tala tuku 'a Sione´ na'a´ ne pehê 'i he taimi ne nau mavahe ai ki he tau´ ne 'i ai e ngaahi lea tuku 'a e kau taki he'enau Patalione´ 'o palômesi ki he ngaahi tamai mo e fa'ê mo e fâmili´ te nau foki mo'ui kâtoa ange ka na'e'ikai ke tui pehê ia.
"'E 'ikai te u palômesi atu te mau foki mo'ui mai. Tatau ai pê pe 'e fakafoki puha, lavelavea pê mo'ui lelei mai kimautolu, 'oku ou palômesi atu e me'a ko 'eni´. Te mou laukau'aki kimautolu."
Ne tala fakatâtâ 'a Sione ki he kau tau 'akapulu fakafonua 'a Tonga he kuohili´ mo e to'a mei Vava'u ko Kapelieli na'a´ ne pehê.
"Ko 'eta manga pê ki loto 'o fakalaka atu he laine 'auti´, 'oku 'ikai toe 'i ai hao fâmili pê ko hao fonua... ko ho fâmili´ mo ho fonua´ pê e toko tahanima 'oku falani kula 'i mala'e´. Mo'ui mo mate ma'ae toko tahanima ko ia´".
Na'e na'ina'i ai 'a Sione, "ko ho'o a'u pê ki Iraq , te ke 'ilo'i e me'a ko 'eni´. 'Oku 'ikai ko ho'o faifatongia 'au ma'a Tonga pê ko ha toe fonua, 'oku 'ikai ko ho'o tau´ 'au ma'ae Tu'i´(tapu mo 'ene 'afio´) pê ko ha taha. Ko ho fatongia´ 'ou ke fai ho lelei taha´ ke malu'i e ongo sôtia ko 'ena ho ongo tafa'aki´."
'I he tupu hake 'a Sione´ na'e 'i ai 'ene fu'u huo lafalafa na'e ui pê ko Puaka Tau, ko e huo 'ene tangata'eiki´ na'e ui ko Toloefu, pea ko e huo hono ki'i tehina´ na'e ui ko Kai Pulu. 'I he mala'e tau´ na'a´ ne ngâue'aki e me'atau 'e tolu. 9mm Pistol na'e ui ia ko Kai Pulu, Fully Automatic Mini Sub Machine Gun na'e ui ko Toloefu, pea mo 'ene 12 gauge shotgun na'e ui ia ko Puaka Tau. Na'e 'ikai foki ke ngalo 'ene fu'u hele tui na'e ui ko e Toa-'o-Tavakefai'ana´. Ko hono têniti´ na'e ui ia ko e Fale 'o Vave´ pea ko hono luo toi'anga´ (fox hole) na'e ui ia ko Telekava.
"Ko e taimi lahi neongo 'eku ongo'i 'oku ou 'eve'eva 'i he Tele'a e malumalu 'o mate´, ne 'ikai ha'aku teki, he ko hoku fâmili´ 'oku takaofi: Kai Pulu 'i hoku vakavaka to'ohema´, Puaka Tau 'oku âfei, Toloefu 'i hoku nima mata'u´, pea mo e Toa-ko-Tavakefai'ana´ 'i hoku tafa'aki´.
"Na'e 'ikai ke 'i ai ha'aku me'ime'i ilifia he na'a´ ku tui mo'oni I am the baddest mother f....r in the valley. Kau ka kaungatâmaki, te u kalo ki he Fale 'o Vave´ pea ka kapau te u tu'u ki he mate´ te u malimali mai mei Telekava mo 'eku tohi tapu´ ko e fu'u M50 Caliber Machine Gun.
Na'e pehê 'e Sione na'a´ ne kole fakamaatoato ki he Fale Alea 'o Tonga´ kae pehê ki he Kapineti´ ke 'onge hano faingamâlie ke talatalanoa ai ki he mala'e 'oku teu fakafolau ki ai e kau sôtia Tonga´, kae fai 'e he pule'anga´ 'ene folau´ kae totongi pê 'e ia 'ene nofo´.
'Oku te'eki ke mahino ha taimi pau 'a e mavahe atu e kau tau 'a Tonga ki Iraq , ka kuo 'osi folofola'aki 'e he Tu'i´ 'e fakafolau atu e kau sôtia Tonga pea toe fakahâ 'e he 'Amapasitoa 'Amelika ki Tonga´ 'oku fakapa'anga pê 'e Tonga 'ene kau atu ki he tauhi melino ko eni´.
"Lolotonga 'eku tali´, te u feinga ke tau talanoa pê mu'a he lau'i pepa´ ni. Kapau 'e 'ikai ke u lava atu, mou folau â; ka mou foki mo'ui hifo ki Tonga , mâlô, pea ka 'ikai, tau toki fetaulaki ki he 'api kuo teu ma'a tautolu 'e he Tu'i 'o e Langi´."
|
