|
Tâ ko e fakaanga´ 'oku tapu
Ko 'eni kuo mahino mai 'oku 'ikai ke tali 'e he pule'anga 'a e kole laiseni 'a e Taimi 'o Tonga ke tufaki 'i Tonga . Pea 'oku kau 'a e Kele'a 'i he nusipepa 'oku 'ikai ke tali. Lolotonga ko 'eni kuo tali ke foaki e laiseni ia 'a e Tonga Star, Kalonikali mo ha nusipepa kehe 'e 4. Pea 'oku mahino mai heni ta ko e launoa e ngaahi lau ia ki he kautaha muli 'oku 'a'ana 'a e Taimi mo e ha fua.
Kuo fakaha mahino mai ia 'e he pule'anga 'oku 'ikai ke tali e ongo nusipepa ko 'eni 'a ia 'oku na fakaanga'i 'a e pule'anga mo e Fale 'o e Tu'i. Ka, kuo 'ikai ke toe ha 'uhinga kehekehe hono fokotu'u ke pehe ko e 'uhinga ia, lolotonga ko 'eni ko e 'ikai loto e pule'anga ke 'ilo 'e he kakai 'o Tonga 'a e ngaahi fehalaaki mo e ngaahi ngaue kâkâ mo e lohiaki'i 'o e kakai 'oku fai.
Ko e taha foki e 'uhinga 'oku fa'a toutou 'ohake 'e he pule'anga ko e pehe 'oku lahi e ngaahi fakamatala pe ongoongo 'oku 'ikai ke 'oange ha faingamalie ia 'o e tafa'aki 'e taha ke fai ha'anau lau. Ko e ha koaa 'oku fakaoli pehe fau ai 'a e lau ko 'eni, he ko e Kalonikali, Letio, mo e TV 'a e pule'anga 'oku nau lele pe kinautolu he tafa'aki taha pe kae hala'atâ ke 'oange ha faingamalie ki he tafa'aki 'e taha. Pea ko 'eni kuo matu'aki to'o 'a e ngaahi polokalama 'a ia 'oku ne 'omai e lau mo e fakakaukau kehe, pea ko 'eni kuo ta'ofi mo e nusipepa ko ia 'oku ne fakaha mahino mai ai 'a e ongoongo, fakamatala, pe lau 'oku hu'u mei he kakai 'o e fonua.
Ko e fo'i kaiha'a mata'â'â 'eni 'oku fai he ho'atâmâlie.
'Oku puipuitu'a mai 'i he ngaahi tu'utu'uni mo e ngaahi fokotu'utu'u 'a e pule'anga 'a e fo'i tefito'i tui ko 'eni: "Taimi koee 'oku mau fai 'e kimautolu pea sai pe ia, ka ko e taimi koee 'oku fai ai 'e kimoutolu, pea kovi ia."
Te u fakatâtâ'aki 'eni. Ko e taimi koee 'oku fai ai 'e he pule'anga mo 'ene ngaahi mitia ha fakaanga pe lau fefeka ki ha taha, pea sai pe ia. Ka, ko e taimi koee 'oku fai ai 'a e me'a tatau 'e he taha pe mitia kehe, pea 'oku fieme'a leva ia pe fiematamu'a. Pea 'oku maumau'i leva heni ia 'a e tala tukufakaholo.
Ka kapekape'i 'e ha Minisita pe ma'olunga 'i he pule'anga ha taha, pea 'e sai pe ia he ko e ako'i pe fakahinohino ke poto. Kapau 'e fai ha fakaanga pe valoki ki ha Minisita pe ma'olunga 'oku faihala, pea 'e lau leva ia ko e angatu'u.
Ko e tefito'i mo'oni, 'oku 'ikai ke lava 'a e pule'anga ia ke fakahoko 'a e me'a tatau kiate kinautolu 'a ia 'oku nau feinga koee ke fakahoko ki he kakai kehe. Kovi ange 'eni ia he Fâlesi.
Te tau fakatâtâ'aki pe ke mahino 'a e fu'u fakaoli lahi ko ia ne hoko 'i he mali fakahisitolia ko ia 'a e foha 'o 'Eseta Fusitu'a mo e 'ofefine 'o Pilinisesi Pilolevu. Ko e ongo fefine 'eni 'oku na kau he takimu'a ko ia 'o e feinga ke ta'ofi ha mitia 'oku fakaanga 'i Tonga . Pea ko 'Eseta 'eni 'oku fai e faitohi ko ia ki he ngaahi nusipepa 'oku tali pe ta'etali ke toe tufaki 'i Tonga .
Sai, fai e mali "fakahisitolia" ni, pea lele he ongoongo 'a e pule'anga - nusipepa, letio, TV; pea kau ia he me'a koee ne hangê ko ha kâtoanga fakafonua lahi. Kâ, ko e hâ leva e me'a kuo hoko he taimi ni.
Ko e hâ kuo maumau'i lahifau ai e tala tukufakaholo mo e tala fakamolale mo 'efika 'i he fonua kae longo pe 'a 'Eseta mo Pilolevu, pea longo mo e ngaahi mitia 'a e pule'anga. Ko e hâ 'oku 'ikai fai ai ha kâtoanga 'o fakahâ he TV 'a e fa'ele 'a Lupepau'u hili pe ha mahina 'e 4 mo e konga 'o e mali ? Pea ko e hâ 'oku 'ikai ke tala fiefia ai e fa'ele'i e 'uluaki mokopuna ua 'o e Tu'i?
'Ikai ke fai 'eni ia kae fai e ki'i fakanâfala 'a e mitia 'a e pule'anga ke kamata'anga 'o tala 'oku loi, pea ko 'eni kuo mahino 'ene mo'oni pea kuo nau longo mate.
Ko e me'a mahino 'eni 'oku hoko 'a ia 'oku ou 'uhinga ki ai. "Sai pe 'emau fai pehe 'a kimautolu, 'oua pe 'e fai pehe ha taha kehe."
Ko e me'a foki 'oku toe fakaoli lahitaha ko e ma'u ha fakahâ 'o pehe 'oku ta'epalanisi 'a e ongoongo ko 'eni, pea 'ikai ke tukuange ha faingamalie 'o e tafa'aki 'e taha ke fai ha'anau lau. Ko e hâ koaa e ta'epalanisi 'oku fai ki ai 'a e lau? Ko e me'a mahino na'e fai e mali pea hili pê ha mahina 'e 4 mo e konga kuo fa'ele 'a e ta'ahine mali ia. Ko e hâ e me'a 'oku toe fiema'u ke palanisi? Ke fakahâ na'e 'ikai ha 'ilo ia ki ai 'a e fâmili? Pe ko e fakahâ na'e 'ikai ha 'ilo ia ki ai 'a e ongo me'a mali ? Ka fai ha feinga ke toe tânaki atu 'a e ngaahi fakamatala koee 'oku holi mai ki ai 'a e pule'anga, 'e fu'u toe lahifau ange ai 'a e ngali vale. Kâ, 'oku 'ikai foki ke toe mâ 'a e vale ia, he 'oku mo'oni 'a e lau 'a e Folofola, "ko e vale 'oku 'ikai ke toe mâ ia."
'I he taimi koee na'e lele tavale ai 'a e ngaahi fakamatala 'a 'Eseta he letio, Kalonikali, mo e TV, na'a ne 'oange nai ha faingamalie 'o ha taha ke toe lea ai mei he tafa'aki 'e taha? Fêfê taimi 'oku lele tavale ai mo e fakamatala fakaoli 'a e tangata muli Minisitâ ko ia ko Clive Edwards? 'Oku ne toe 'oange ha faingamâlie ki ha taha kehe?
Tonu mo'oni e lau 'a e Folofola: "Ko e 'elelo 'o e poto 'oku ne 'a'au lelei 'a e me'a 'oku ne 'ilo; ka ko e ngutu 'o e vale 'oku ne huhua atu 'ene sesele."
|
