|
Ngaahi 'uhinga ne ta'ofi 'aki e Taimi´
NA'E fakahâ mahino 'e he Failêsisita 'o e Potungâue Fetu'utaki´, 'Eseta Fustu'a, 'i ha'ane tohi ki he 'Etita 'o e Taimi 'o Tonga´, Mâteni Tapueluelu, ko e 'uhinga 'oku 'ikai tali ai e laiseni 'o e nusipepa´ he 'oku 'ikai maa'usia 'e he 'Etita´ 'a e ngahi fiema'u fakalao´.
Na'e fakapipiki ki he tohi´ ni 'a e ngaahi fakatâtâ 'e tolu mei he kuohili´ 'a ia kuo maumau'i 'e he nusipepa Taimi 'o Tonga´.
1. Fakamatala hala 'a ia na'e to'o mei he ongoongo ne 'ulu'i tohi'aki 'a e "Fakanofo kau minisitâ 'e 3."
"Ko e Palêmia´ foki mo Cecil Cocker 'oku´ na kau tonu he kômiti Tokangaekina e ngaahi fakatu'utâmaki fakaenatula´, ka ko e pango´ he ko e tô mai ko ia 'a e matangi Heta´ 'o uesia 'a e ongo Niua´ 'oku lolotonga mama'o e ongo minisitâ ia ko eni´."
2. Fakamatala hala na'e to'o ia mei he tali 'a e 'Etita´, Mâteni Tapueluelu, ki he Pule 'o e Kalonikali Tonga´, Mateaki Heimuli, 'a ia ne paaki he kôlomu 'Tohi ki he 'Etita´ 'o pehe ni hon fakalea´.
"Ko e ngaahi lao kuo fatu mai ki mui ni´ 'oku 'uhinga ia ke fai ha lîpooti lelei ma'ae pule'anga´ kae 'oua 'e tala 'enau faihala´. 'Oku hangê hano tu'utu'uni ke fakahoko ha lîpooti faka'ofo'ofa kau ki ha tohotoho pe tâmate. 'E 'ikai ha faiongoongo 'oku´ ne faka'apa'apa'i ia mo e mafatukituki 'o e fatongia fakafaiongoongo´ te ne ala fakahoko ha me'a pehê, tukukehe pê 'a kinautolu 'oku hulutu'a 'enau fakahekeheke´, ilifia´, pe ngâue pa'anga 'ata'atâ pê," ko e konga 'eni e tohi 'a Mateni Tapueluelu ne 'ikai sai ia ki he pule'anga´.
Na'e 'ikai foki ke tuhu'i hangatonu mai 'e he pule'anga´ pê ko e hâ e me'a 'oku hala he ongo fakamatala ko eni´ neongo ne nau fakakalasi ko e fakamatala hala.
3. Tukuaki kae 'ikai ha faingamâlie ke fai ha tali, 'a ia ne to'o ia mei he tohi 'etita ne fai 'e Peauafi Tatafu, 'a ia ne 'ulu'i tohi, "Mataika Fai ki pupu'a," pea ko e konga 'eni e tohi ko ia´;
"Kohai te ne lava ke tuku ki tu'a 'a e faihala? Te u 'oatu ha fakatâtâ, hangê ko e TA (Travelling Allowance) ta'ekau he ngâue fakapule'anga´, hangê ko e talangata'a 'a e Minisitâ Ako´ ki he Fale Alea´ 'o 'ikai ke 'oange 'a e vahe 'a e kau Kolisi Fakafaiako?
"Hangê ko e toutou hopo kae totongi 'e he kakai 'o e fonua? Hangê ko e ngaahi maa'imoa kuo hoko 'o 'auha ai e pa'anga 'a e kakai´, kae ta'efai ki ai ha fale'i lelei 'e he kau fale'i 'o e Tu'i´, hangê ko e ngaahi nô fakavalevale kuo fai ke totongi 'e hai? Ko e ngaahi folau kuo fakapa'anga me muli kae totongi pê ia heni."
4. Tukuaki'i kae 'ikai ha faingamâlie ke tali 'a ia ne to'o mei he Kolomu 'a Kalafi Moala ne 'ulu'i tohi, "Lao Fakatikitato."
"'Oku 'ikai ke fai ha 'ofo ia he ngaahi lafo noa'ia fakapâpeliane ko ia 'oku fai 'e he Pule'anga Tonga´, he ko e natula pê ia 'o ha pule'anga fakaaoao mo fakatikitato ke to'o e tau'atâina ke lea mo pulusi, fakatanga'i e mîtia 'oku´ ne tala e ngaahi me'a ko ia 'oku 'ikai ke nau loto ke tala´ pea unga mai leva 'i he me'a ko e anga fakafonua pe ko e muimui ki he tala tukufakaholo´.
"'Oku ou kau au he ta'etali 'a e lao ko eni´, he ko e fa'ahinga lao eni ko ê 'oku fa'u ta'emakatu'unga 'i he fakamaau totonu´ mo e mo'oni´. Pea ko e lao kotoa pê 'oku 'ikai ke ne ma'u 'a e fakamaau totonu´, 'oku 'ikai ko ha lao ia.
"'I he ngaahi 'aho´ ni kuo manuki'i 'e he Tu'i´ mo hono pule'anga´ 'a e pule fakalao´ 'i hano fa'u ha ngaahi lao 'oku ta'etotonu mo ne fakafe'atûngia'i 'a e totonu 'a e tangata´."
5. Tohi 'oku fakalielia 'a ia ne to'o ia mei he Tohi 'Etita ki he Pule 'o e Kalonikali Tonga´. 'Oku 'ikai loto e tokotaha ha'ana e tohi´ ke fakahâ hono hingoa´ koe'uhi´ na'a uesia ai ha ni'ihi hono fâmili´ 'oku ngâue fakapule'anga.
"'Okapau ko hono 'âtunga´ ê ke fakapale'i 'e he pule'anga´ 'a e kakai vale he ngâue´ kae poto he fakahekeheke´ mo e te'epato fakalai´ pea 'oku mo'oni leva 'a e fo'i hiva Fisi 'oku pehê. " Kisi mai 'a kisi 'assi, kisi mai 'a kisi 'asi, sa vinaka vaka levu na kisi 'assi."
Ko e me'a tatau foki ne fai ki he nusipepa Kele'a´ pea ko e Vula Production 'a Filokalafi 'Akau'ola´ ne to'o hake 'e he 'Ofisi Palêmia´ 'a e ngaahi nusipepa he taimi na'e Tokoni 'Etita ai 'a Filo 'i he Taimi 'o Tonga´ . Na'e 'ikai ai kenau tali 'a e kole nusipepa fo'ou 'a Filo´ 'i he 'uhinga ko e ngaahi me'a na'e pulusi 'e he Taimi 'o Tonga´ lolotonga 'ene kei ngaue ai´.
|
