'Ikai ha naunau fuhu ke fai'aki 'a e teuteú
Fa'u 'e Tevita K. Takitaki

Kuo fili 'e he komiti fuhu 'amatua 'a Tongá 'a Kisione Fakafanua kene hoko ko e faiako 'i he timi fuhu 'a Tonga ki he fe'auhi fuhu 'a e 'Osênia 'a ia 'e fakahoko mai ki Tonga ni 'i he uike faka'osi 'o 'Epeleli.

Ko e fetongi 'eni 'e Kisione 'a Toni Fulilangi 'a ia na'a ne folau atu mo e timi fuhu 'a Tongá ki he fe'auhi sipoti 'a e Pasifikí 'a ia na'e fakahoko ki Fisi 'i he ta'u kuo'osí.

Ka 'i he lolotonga ni 'oku fai 'a e feinga 'a Kisione ki he ngaahi pisinisí tâautahá ke nau tokoni ange ki hano kumi ha naunau ke fai'aki 'a e teuteú he 'oku 'ikai ha naunau fuhu ia 'e kei toe mei he ta'u kuo'osí.

Ngalingali pe ko e tupu ia mei he 'ikai toe lele ha fe'auhí ke mo'ua kiai 'a e naunaú ka ko hono tuku 'ikai fai'aki ha fuhú pea 'oku kaiha'asi leva ia 'o suvenia'aki 'e he kau fuhu 'e ni'ihi.

Na'e fakahâ foki 'e Kisione ki he ongoongo sipoti 'o e nusipepa ni 'a 'ene ongo'i fiefia 'i he falala kuo 'oange 'e he komiti fuhu 'a Tongá 'i he 'amanaki fe'auhi fuhu mahu'inga taha ki he ngaahi fonua 'o e 'Osenia.

'Oku 'ikai ko hano toki fili 'eni 'a Kisione ki he lakanga ni ka na'a ne 'osi faiako ma'ae timi fuhu 'a Tonga na'a nau folau atu ki Nu'usila, Fisi mo Ha'amoa 'i he 2001-2003.

Na'e fakahâ foki 'e Kisione 'oku 'i ai 'a e ngaahi polokalama fo'ou tene fakahû ki he kau fuhu 'a Tonga ni 'a ia ko e me'a mahu'inga taha ke fiti mo mateuteu fakaivi 'a e tamasi'i fuhu.

'' Ko e ivi 'oku fiema'u ke peseti 'e 100 fakataha mo e malohi 'o e tukí(power) pea 'ikai ngata ai ka 'oku fiema'u 'a e sipinga fuhú ke fakalelei'i he ko e fe'auhi 'eni 'a e kau manufekai'', ko e fakamatala ia 'a Kisioné.

Na'a ne toe pehê foki 'oku totonu ke fai ha sio fakamaatoato ki he kaha'u 'o e va'inga ni he ko hono mo'oni 'oku tu'ulu lahi 'aupito 'a e manakoa 'o e sipoti ni 'i Tonga ni 'o kehe ia mei he taimi mai kimu'á.

Kaekehe 'i he fe'auhi fuhu koia 'i Fisi 'i he ta'u kuo'osí 'oku hangê 'oku lama faingamâlie pe 'a e kau fuhu 'a Tonga ni ka he'ikai ha'u ha faingamâlie kae'oua kuo fai ha tuki atu.

'' Ko e palopalema 'eni kuo fuoloa mo e fe'ao mai mo e kau fuhu 'a Tongá 'a ia ko e lama faingamâlie pe 'i he takai 'uluakí mo e ua pea 'i he takai tolu mo e fâ kuo 'ikai toe ma'u ha ivi ia pea ko e faingamâlie ia 'o e ngaahi fonua kehe ko 'enau mateuteu fakaiví'', ko e fakahâ ia 'e Kisione.

Na'e fakahâ 'e Kisione ko e palopalema lahi 'e taha ko e ako'i 'o e tamaiki fo'ou 'i he ta'u kotoa pe ka 'i he taimi tatau 'oku 'ikai koha ngâue faingofua 'eni.

'' Mahalo ko e lahi ia 'a e vevela'ia pea 'ikai toe fie hoko atu ia 'i he mala'e fuhú ka 'oku totonu ke fuhu 'a e fânau ia 'i ha ta'u 'e 3-4 pea nau toki ofihake ke nau fakafofonga'i 'a Tonga ni 'i he levolo 'o e fuhu fakavaha'apule'angá'', ko 'ene talanoa ia.

Na'a ne pehê foki ko 'etau kau fuhu 'oku meimei kau fuhu fo'ou 'i he ta'u kotoa pe pea 'oku tau lau pe 'oku sai ka ko e sai pe ia 'i Tonga ni 'i he fo'i fuhu pe 'e 6-7 he ta'u.

'' 'I hono fakahoa atu ki he kau fuhu mei he ngaahi fonua kehe 'oku tau fu'u faka'ofa kitautolu ia'', ko e fakamatala ia 'a Kisioné.

'I he taimi tatau kuo kamata hono filifili 'e Kisione 'a e ni'ihi tenau fakafofonga'i 'a e fonuá pea neongo 'oku te'eki ke fai ha fe'auhi ia ke filifili mei ai ka kuo 'osi unuhi pe 'e Kisione ia 'a e kau fuhu motu'a kenau teuteu 'o toki fili faka'osi mei ai 'a e timí.

Lolotonga 'ení kuo kamata hono filifili 'e Kisione 'ene kau fuhú ke kamata 'enau nofo taha 'i Fepueli 'a ia 'oku ne fili ai ha sikuati pea toki sivi'i faka'osi kinautolu.

Kuo ne tuhu'i mai 'a Kapeli Taula mo Penisimani Tu'ipulotu 'i he pauni light welter; Mosese 'Ofa mo Viliami tau'aika 'i he pauni welter; Viliami Ta'ofi, Sione Taufa, 'Ioane Lau'i mo Lolie Paea 'i he pauni middle; Nimilote Halafihi, Semisi Taufa mo Hemaloto Kailea 'i he light heavy; Hausia Vaka, 'Opeti Muli mo Teka Valu 'i he pauni heavy pea mo Sinela Fifita 'i he pauni super heavy.

Kaekehe ko e ni'ihi pe 'ena ia na'e tuhu'i mai 'e Kisione ke toki fai ha sio faka'osi kiai ka 'e fakahoko 'a e fe'auhi fakalotofonua ke fai ha fili faka'osi mei ai.

'Oku 'i ai foki 'a e faka'amu 'a Kisione ke fai ha tokoni fakapa'anga ki he fuhú 'i Tonga pea moha tokoni fakapa'anga mei he TASA.

Na'a ne pehê ko e faiako leleí 'e tipeni ia mei ha timi 'oku tokanga ki he fakamalohisinó mo e 'ulungaanga ke lelei pea ke hokohoko 'a e fuhu 'a e tamasi'i fuhu 'i ha levolo 'oku ma'olunga pea 'e fanau'i mei ai ha kau fuhu lelei 'a Tonga 'i he kaha'ú.

Na'e fakahâ foki 'e Kisione 'oku totonu ke lahi 'a e ngaahi fe'auhi fakavaha'apule'angá he ko e lahiange 'a e fuhú pea kau leleiange ia.

Kaekehe 'oku tau 'amanaki atu ki ha timi fuhu lelei 'a Tonga ki he fe'auhi 'a e 'Osênia he ko e kau metali koula 'oku nau hû hangatonu pe kinautolu ki he 'Olimipikí.