Tukuange hopo malisuana 'e ua

NA'E tukuange 'e he Tu'i Fakamaau Lahi´, Chief Justice Gordon Ward, 'i he Tusite kuo'osi´ 'a e faka'iloa ko Sione Halauafu 'o 'Otea Vava'u´ kae nofo Longolongo mei he hia na'e tukuaki'i ia ki ai´, 'a ia ko hono ma'u mo e faito'o konatapu 'o e kalasi Indian Hemp.

'I he Tusite 'o e uike ni´ na'e toe tukuange ai pê 'e Jusitce Ward 'a e faka'iloa ko Uikilifi Vea 'o Ha'ateiho´ mei he tikite na'e faka'ilo ia ki ai´ 'a ia ko hono ma'u 'o e faito'okonatapu Indian Hemp.

Ko e puipuitu'a 'o e ongo hopo´ ni, ko e faka'iloa ko ia ko Sione Halauafu na'e puke mai ia 'e he kau Polisi´ mo ha milemila malisuana 'e 6 mei ha 'api nofo'anga 'i Tofoa.

'I hono ui 'e he fakafofonga lao 'a e pule'anga´, Sione Sisifa, 'ene kau fakamo'oni´ 'a ia ko e kau 'Ofisa Polisi, ne hâ mei he'enau fakamatala´ na'e fakahoko ha'anau kumi koloa ki he 'api 'o Lile Tapa'atoutai´ 'i Tofoa fekau'aki mo hono kaiha'asi e pa'anga mo e seifi 'a e Kautaha TCC.

Na'e fakataumu'a 'a e tohi kumi koloa´ ni ki he tokotaha ko Andy Tapa'atoutai 'a ia ne fa'a ma'unga nofo ki he 'api´ ni. Kaekehe, lolotonga hono lau e tohi kumi koloa´ mo e afe atu ha motokâ 'oku faka'uli ai 'a Kae Tau'aika pea mo e faka'iloa´ na'e pasese´ 'o tau atu he toumu'a 'o e 'api 'o Lile.

Ne hopo heni 'a Kae 'o hangatonu ki he kau Polisi´ kae hifo 'a e faka'iloa´ ke 'alu ki ha falekoloa 'i he tafa'aki´ pea ne hanga ai 'e ha 'Ofisa Polisi ko Fe'ao Lavemai 'o faa'i e faka'iloa´ 'o ma'u ai 'a e ngaahi milemila malisuana´ 'i he kato hono talausese´.

Kaekehe, ne tali tonuhia 'a e faka'iloa´ mo'ene Fakafofonga Lao´, Sifa Tu'utafaiva. 'I he fakamalanga 'a Sifa´ na'a´ ne pehê na'e 'ikai ha 'ilo 'a e faka'iloa´ 'oku fa'o ha faito'o konatapu 'i he kato hono talausese´. 'I he hoko atu 'a Sifa´, na'a´ ne pehê ko e kato e talausese 'o e faka'iloa´ na'e ngakôkô pea 'e malava noa pê ke hanga 'e ha taha 'o lî hifo ha me'a ki hono kato´ 'o 'ikai ke ne 'ilo ki ai.

Na'e fakafekiki e Fakafofonga Lao 'a e pule'anga´, Sione Sisifâ, 'o ne pehê kuo fakamo'oni'i ko e talausese ne tui 'e he faka'iloa´ ko e talausese pê 'o 'ona pea 'i he tu'unga ko ia´ ko e koloa na'e fa'o ai´ ko'ene koloa pê 'a 'ana. 'Ikai ko ia pê ka na'e totonu ke 'ilo 'a e faka'iloa´ ki ha fa'ahinga me'a pê 'e fa'o ki hono kato´.

Kaekehe, 'i he aofangatuku 'a e Tu'i Fakamaau Lahi´ Gordon Ward na'a´ ne pehê 'oku mo'oni pê 'a e me'a 'oku tokanga ki ai 'a e Fakafofonga Lao 'a e pule'anga´ kâ 'oku 'i ai e matavaivai 'i he tu'unga 'o 'enau kau fakamo'oni´. Na'a´ ne pehê ai 'oku 'ikai malava 'e he kau fakamo'oni´ 'o fakamo'oni'i ko e malisiuna na'e puke mo e faka'iloa´ ko e koloa 'a'ana pea 'i he'ene pehee´ 'oku´ ne tukuange 'a e faka'iloa´.

Ko e hopo 'a e faka'iloa ko Uikilifi Vea´ ko e me'a tatau 'i ha Tohi Kumi koloa ne 'alu mo e kau Polisi´ ki he 'api 'o 'ene tangata'eiki´ Palu Vea 'i he 'aho 17 Novema 2001. Na'e fakataumu'a 'a e tohi kumi koloa´ ni ki he faka'iloa´ kâ na'e 'ikai ke ne 'i honau 'api´ he taimi ko ia´.

Neongo ia´ na'e kei hoko atu pê ngâue 'a e kau Polisi´ 'o nau hua 'a e ki'i fale si'isi'i 'i he 'api´ ni 'o nau ma'u ai ha milemila tenga'i malisuana 'e 8 fakataha mo ha fo'i nge'esi hina pongo fai'anga ifi malisuana 'i ha lalo mohenga.

Na'a nau faitaa'i 'a e koloa´ ni pea nau 'omi 'o fai 'aki hono tâ tikite 'o e faka'iloa´. Na'e toe fakafofonga lao ai pê 'a Sione Sisifâ ma'a e pule'anga´ pea ko Sifa Tu'utafaiva ne toe fakafofonga lao ma'a e faka'iloa´.

Na'e kamata 'aki hono ui e kau fakamo'oni 'a e pule'anga´ 'a ia ko ha kau 'Ofisa Polisi 'e toko 6 pea mo Toketâ Viliami Pakalani ko e mataotao mei he Falemahaki Vaiola´ 'i he tafa'aki 'o e faito'o konatapu´. Na'e tafi mala'e 'i he kau fakamo'oni´ 'a Sosaia Vake pea hoko ki ai 'a Toa Fifita , Dr. Pakalani, Kopila Pahulu, Satini Vaka'uta, Kaivai Heimuli pea toki faka'osi kia Melenaite 'Olie.

Kotoa e fakamo'oni 'a e kau Polisi´ ne meimei ke nofo taha pê 'enau fakamatala´ ki hono ma'u mai 'o e tenga'i malisuana´, leipolo'i pea tauhi ki hono fakahâhâ ko'eni 'i he fakamaau'anga´. Kaekehe, neongo ko e kau 'ofisa 'e toko 6 kâ ne 'i ai e faikehekehe'aki 'i he anga 'enau fakamatala´ pea a'u pê ki he lipooti 'a e Toketâ ne 'i ai mo e ki'i kehekehe ai.

'I he fakamatala 'a Vake pea mo Kopila Pahulu na'e tauhi 'a e koloa fakahâhâ 'i ha kapineti 'i he tafa'aki fakatotolo ki he faito'o konatapu´ kâ ne pehê 'e Satini Pahulu 'oku 'ikai ke 'i ai ha Kapineti ia 'a kinautolu pea 'oku 'ikai ha'ane ma'u 'ana na'e tauhi e koloa fakahâhaa´ 'i ha kapineti.

Na'e laku atu foki 'e Sifa 'a e ngaahi fehu'i ke takitaki'i 'aki e kau fakamo'oni´ ke fakahâ ki he fakamaau'anga´ 'e malava pê ke nau toe fai ha ngâue makehe ki he koloa ne puke mai´ 'o tauhi ke fakahâhâ 'i he fakamaau'anga´.

Neongo ia´ ne toe fatu mai 'e he loea 'a Pule'anga´ Sione Sisifa 'a e ngaahi fehu'i ke fakatonutonu 'aki 'enau kau fakamo'oni´ ke 'oua te nau hê 'i he ngaahi fehu'i fakafihi ne fai 'e Tu'utfaiva´.

Kaekehe ne a'u mai ki he malanga tuku 'a e ongo Fakafofonga´ pea ne mahino 'a e ki'i taukei ange 'a e Tu'utafaiva he me'a ko e fakafekiki. Ne fakamalanga ai 'a Sifa 'i he ngaahi me'a lalahi 'e 3. 'Uluaki´ ne 'ikai lava 'e he kau fakamo'oni´ ke tala 'a e tokotaha ko ia ne taumu'a ki ai 'enau Tohi Kumi Koloa´ he na'a nau 'alu atu kinautolu ko'ene tangata'eiki´ pê 'oku 'i honau 'api´.

Ua ki ai´ na'e 'ikai malava 'e he kau fakamo'oni´ ke fakamo'oni'i ko e tenga'i malisuana ne nau ma'u´ fakataha mo e fo'i paipa pongo fai'anga ifi malisuana´ ko e koloa 'a e faka'iloa´. Na'a´ ne lave ai 'oku tolu e mohenga 'i he ki'i fale´ pea 'oku 'ikai loka e matapâ 'a ia 'i he'ene lau´ 'oku tokolahi e ni'ihi 'oku nofo heni´ pea 'e 'ikai lava ia ke tuhu'i patonu kohai na'e 'a'ana 'a e koloa´.

Ko e fika tolu´ ne pehê 'e Tu'utafaiva 'oku kehekehe e lekooti 'a e Toketaa´ mo e fakamatala 'a e kau Polisi´. 'I he fakamo'oni 'a e kau 'Ofisa Polisi´ ko e fo'i tenga'i maliuana 'e 8 kâ 'i he lipooti 'a Dr. Pakalani´ ne 'asi ia ai ko e fo'i tenga'i maliuana 'e 9.

Na'e toe hâ foki he lipooti 'a e Toketâ ne 'i ai e lau'i malisuana na'e fefiohi mo e pooti 'i he milemila pooti na'e 'oange kiate ia´ kâ 'i he fakamo'oni 'a e kau Polisi´ ne te'eki ai ke 'asi 'angataha ha fakamatala ia.