Heka hake ‘a Clive Edwards ki he sea´
fa’u ‘e ‘Ulu’alo Po’uhila

KO E lao ko ia ki he nusipepa´ kuo fatu ‘e he pule’anga´ ke pule’i ‘aki´ ‘oku ‘i he malumalu ia e mafai ‘o e Palemia´, ‘Ulukalala Lavaka Ata ‘a ia ko ia ko e Minisita ki he Fetu’utaki´. Ka koe’uhi´ ko ‘ene folau ki muli´ pea folau atu mo e Tokoni Palemia´, Cecil Cocker ‘oku hu hake leva ‘a e Minisita Polisi´, Clive Edwards ‘o heka he sea ‘o e Palemia le’ole’o´.

Ko Clive foki ‘a e tokotaha ne kau he tu’u malohi taha mo teke ke lilliu e Konisitutone´ pea ke fa’u ha lao ke ne fakangatanagata e tau’ataina ‘a e Tonga´ ke lea tau’ataina mo pulusi´.

Kaekehe ko e talu ee e fakamo’oni huafa ‘a e Tu’i´ ki he liliu e Konisitutone´ ‘i he ‘aho 18, 21 mo e 22 ‘o Novema´ pea kasete’i mo e ngaahi lao´ ne te’eki pe ke tuku fakapule’anga ki tu’a hono tali e liliu e lao ni. Neongo ne fuoloa hono ma’u ‘e he nusipepa ni ia ‘a e tatau e ‘otu lao ni. ‘Oku mahino ki he nusipepa ni ne hili hono kasete’i´ pea ne tufa pe ia ‘e he pule’anga´ ki he ki’i ni’ihi tokosi’i pe pea hala ke fakaha fakapule’anga ke mahino, pe ’oatu pe aa ha tatau ki he ngaahi kautaha ‘oku fakataumu’a ki ai e fa’u lao ‘a e pulke’anga´ pe ko e ngaahi mitia´.

Ne ‘ikai ha popoaki fakakilisimasi ‘a Clive Edwards ki he kakai ‘o Tonga´, ka ‘i he ‘aho 24 ‘o Tisema´ na’a ne tuku atu ai ‘ene me’a’ofa kilisimasi´ ‘i he Email ke faka’ohovale’i ‘aki e ngaahi kautaha mitia ‘a Tonga´ ‘a ia ko ha ngaahi tatau ia ‘o e ngaahi lao kuo kasete’i ‘e he pule’nga´ ‘o fekau’aki mo e ngaahi nusipepa´. Na’e toki ma’u ‘e he ngaahi kautaha mitia´ ia e tatau totonu ‘o e lao ni ‘i he ngaahi ‘aho ia ki mui. Ko e Matangi Tonga´ ‘oku pehee ne nau ma’u ‘enau tatau e ngahai lao ni ne ‘oange ‘e he pule’anga´ ‘i he ‘aho 29 ‘o Tisema´. Ko e nusipepa ni ‘oku te’eki pe ke ne ma’u ha tatau ‘o e ‘otu lao ni mei he pule’anga´, neongo kuo fuoloa e ma’u ‘e he nusipepa ni ia e ngaahi tatau mei he feitu’u kehe ia.

Koe’uhi´ ko e ngaahi lao ni ‘oku ‘i he malumalu ia ‘o e Failesisita ‘o e ngaahi nusipepa´ ni ‘a ia ko e Palemia´, ne hu hake ai ‘a Clive Edwards ‘o le’ole’o mo fakamafai’i hono tuku atu e ngaahi lao ni.

‘Oku tuku mai ‘a e vaha’a taimi ‘o a’u ki he ‘aho 30 ‘o Sanuali 2004 ke faiange ai ha kole laiseni pe fakafo’ou laiseni ‘a ha ngaahi nusipepa ‘oku fie fakalele ‘i Tonga ki he 2004 pea ‘oku ‘i he malumalu ia ‘o e Palemia´ hono tali´ mo hono ta’etali´ ‘o fakatatau ki he lao mo e fiema’u na’e fokotu’utu’u ai ‘e he pule’anga´ e lao ni.

Koe’uhi´ ko e lao fo’ou kuo fokotu’u ‘e he pule’anga Tonga´ke tapui ha muli ke lele ha’ane pisinisi ‘i Tonga´ ‘oku ‘i ai e tui ‘e ‘otometiki pe ai e ngata ia ‘a e Taimi ‘o Tonga´ mei hono tufaki atu ‘i Tonga´. Koe’uhi´ ko e liliu kakai ‘Amelika ‘a e Faipulusi e Taimi ‘o Tonga´, Kalafi Moala ke faingofua ‘ene fefononga’aki´ mo e ngaahi ‘uhinga kehekehe pe pea kuo tala ai ‘e he pule’anga Tonga´ ko e muli ia.

“ Ko e fo’i fakakata lahi ‘eni ke ui au ko e muli ka na’e fanau’i au ‘i Tonga ‘e he ongo matu’a Tonga pea tupu hake mo ako ‘i Tonga mo lea faka-Tonga,” ko e lau ia ‘a Kalafi´.

Ko Clive Edwards foki ‘oku tangata’i fonua Nu’usila ia he ‘oku ‘i ai ‘ene paasipooti Nu’usila, ma’u ‘api ‘i Nu’usila pea nofo ai mo ‘ene fanau´. Na’a ne toki hopo’i pe hono Tonga´ kimui ni mai, ka ko e tuku’au mai hono tupu’anga´ mei he muli pea ‘oku haa pe ia hono fakaiku´.