HomeNews ArchiveSports NewsSubscriptionsKele'a NewsImages

Mâvae mo hono famili´ ko ‘ene kengi´
fa’u ‘e Manu Manuofetoa

NA’E hoko ‘ene ului ki he nofo faka-kengi´ ko ha me’a ia ke ne mâvae ai mo hono familí. ‘Ikai ko ia pê ka na’á ne foua ‘a e hala ‘o e nofo pilîsoné mo e ngâue pôpulá ko’ene kengí pea a’u pê ki hono fakafoki mai ki Tongá ni ko e ngâue ai pê ‘o ‘ene kengí.

Koe’uhí ko e vaa’ihala ko’eni ne foua mai ‘e Kano Vaimo’ui ‘o Ma’ufangá na’á ne fakakaukau ai ke ne hanga ‘o liukava’i ‘ene mo’uí pea mo si’aki ‘a e fa’ahinga to’onga mo’ui faka-kengí kae fetukutuku ‘ene mo’uí ‘o fakamoleki ‘i he ngaahi me’a ‘oku ‘aonga angé pea mo tokoni foki ki he fonuá.

Kaekehe ko e puipuitu’a e mo’ui ‘a e tokotahá ni na’á ne tupu hake pê ‘i Tongá kâ ‘i he 1987 ko hono ta’u 13 ia, na’e ma’u ai ‘enau pepa nofo fonua ‘i ‘Amelika pea ne nau hiki ai ‘o nofo ‘i Siato.

‘I he hiki atu ko’eni ‘a Kano mo hono familí ki ‘Ameliká na’e fe’ungatonu ia mo e taimi ne kaukaua ai hono fakalele ‘a e kulupu kengi ‘a e kau Tongá na’e ‘iloa ko e Tonga Crip Gang pê ko e TCG. Ko e kau kengi ‘eni ne ‘ikai ha’a nau toe me’a kehe ‘e fai kâ ko e fakakina pê.

Ko hono fai ‘a e me’a ko e tila malisuana mo e faito’okonatapu ‘oku hangê ia ha’a nau me’akai faka’ahó. Ko e haefale mo e kaiha’a pa’anga na’a ‘ikai lava ke mole noa’ia ha fo’i ‘aho ‘e taha ‘o e uiké ta’e fai ai ha fo’i kaiha’a.

Kaekehe na’e pehê ‘e Kano ko e ngaahi to’onga mo’ui kotoa ko’ení na’e kohu pê ia ko e tika tahá ia. Ko ia na’e ului ai ‘o kau he memipa ‘o e TCG. ‘I he hoko atu ‘ene fakamatalá na’á ne pehê na’e ‘ikai toe ha hia kehekehe ‘enau fakahoko pea ne’a ‘ikai ke ne toe mahu’inga’ia ia ‘i he’ene mo’uí he na’e fe’ao holo pê mo e maté he taimi kotoa.

‘Asili ‘akí he na’e ‘ikai ko e kau Tongá pê na’e fokotu’u ‘enau kau kengí ka ne hangê ha nevenevé ‘a e fanga ki’i kau kengi mei he matakali kehekehe. Pea ‘i he taimi ‘oku fetaulaki ha ha ongo kulupu kengi ki ha tau’anga me’alele(Park) ko’ena taufana pê kae ‘oua kuo mole ha mo’ui pea mo ‘asi ‘a e kau Polisí ka nau toki feholaki.

Na’e hoko atu e fakamatala ‘a Kanó ki he momeniti ‘okú ne lau ‘i he’ene mo’uí ko hono helí ‘a e fo’i taimi na’e kau ai he kau tufa ‘o e faito’okonatapú. ‘I he’ene laú ko e taimi faingata’a ia ki he tokolahi kâ kiate iá ko e taimi faingofua mo’oni pea na’á ne sai’ia mo manako he “nofo ‘i heli”.

“Ko e fo’i taimi ‘eni ‘o ‘eku mo’uí neu ui ko hoku helí. Li’aki faka’aufuli homau ‘apí kau hopo mau ‘o fai hoku lotó. Pea ko hono mo’oní na’e ifo ‘aupito ‘a heli ia kiate au, faingofua ‘ete a’u ki ai, ko’ete pehê pê kâ fo’ou, ko e kâ fo’ou, pê ko e hâ pê ha fa’ahinga me’a ‘oku te mihi’i pê ha ki’i me’i me’a pea te toki ‘â’avea ai.

“A’u ki he’ete sio mai ki he kakai ‘oku nau ‘alu ki he lotú ‘okú te ‘ita kita ‘o a’u ki he’ete hanga mai ‘o kapekape’i kinautolu ‘i he fakamoleki noa’ia honau taimí he ‘alu ki he lotú kae tâ kuo te toki ha’u ‘o sio atu ki he me’a na’á te faí tâ ko kita ia ‘oku fakamoleki noa’ia hoto taimí he fakakiná mo e kaiha’á,” ko e talaloto ia ‘a Kano.

Kaekehe talu mei he fo’i vaha’a taimi ne puke ai ia ‘e he kau Polisí fakataha mo e malisuana ‘o fakahû pilîsone pea toe taki pôpula’i, ne kamata ke ‘â hono matá ‘o ‘ilo ko e ngaahi tô’onga mo’ui na’á ne fakahoko ‘oku fu’u mâtu’aki fulikivanu ‘aupito.

Na’e a’u ‘o fakafoki mai ai pê ki Tongá ni pea ko e fo’i taimi ‘eni ne ongo lahi taha ki he tangatá ni tautautefito ‘i he’ene toki fakatokanga’i hake ‘a e mahu’inga ‘o e ongo mâtu’á mo e fâmilí.

Kaekehe ‘i he hoko atu e fakamatala ‘a Kanó na’á ne pehê ko e fo’i taimi ko ia na’e tu’uta ai ‘i he mala’e vakapuna fua’amotú na’á ne ‘osi fakapapau’i ai pê ki he’ene mo’uí kuopau ke ne hu’i hono ‘ulungaanga motu’á ‘o tautau kae fotu mai ‘aki ha to’onga mo’ui ‘e ‘ofeina mo ‘ofa’i ai ia ‘e he kakaí.

Koe’uhí ko’ene feinga ke ikuna’i ‘a e me’a na’e tukupâ ki ai ‘ene mo’uí na’e hangatonu mai ai pê ‘o ‘alu ‘o kumi ha ki’i ngâue ke ngâue ai. Na’e ma’u ‘ene ngâue kâ na’á ne pehê pê ‘iate ia ‘oku te’eki ai pê ke fe’unga, ko ia na’e faakakaukau ai ke ki’i ‘ahi’ahi ‘i he mala’e ‘akapulú. Na’e ‘alu ai ‘i he ta’u kuo’osí ‘o tulimui holo he fakamalohisino ‘a e timi ‘a Fasi/Ma’ufangá pea ne iku ‘o fakava’inga’i ai ia ‘i he ta’u kuo’osí ‘i he timi kalasi 2 ‘a Fasi/Ma’ufanga.

Na’á ne pehê ko e taimi ko ia ne teunga fakamalohisino atu ai ‘o kamata lele muimui holo he timi ‘a Fasi/Ma’ufangá na’e katakata’i ia ‘e he tokolahi kâ ne ‘ikai pê fo’i. Mei he ta’u kuo’osí pê ki he ta’u ní kuo unuhi hake ‘e he Faiako kalasi 1 ‘a Fasi/Ma’ufangá ‘a Kano ke faka’uto’uta mai mei he loki misini ‘o ‘ene timí.

Koe’uhí ko e fakalakalaka ko ia e va’inga ‘a Kanó kuo petipeti’i ai ia ‘e he tokolahi ‘o e kau poupou ‘o e timi ‘a Fasi/Ma’ufangá ‘o nau pehê ‘oku ‘ikai toe kehekehe ‘a e fo’i hû hake ko’eni ‘a Kanó mo e makape hake ko ia e pelekauei laulôtaha ‘a e All Blacks ‘i he ta’u ní ‘a Richard Marguer.

Kaekehe neongo ‘ene ‘alu hake ko’eni ‘o ‘ilonga ‘i he mala’e ‘o e ‘akapulú ‘oku ‘ikai pê mavahe mei he fakakaukau ‘a Kano Vaifo’oú ‘a ‘ene faka’amu ke ne hoko ko ha fa’ifa’itaki’anga ki he ni’ihi kuo tîpota’i mai mei tu’apule’angá.

Na’e toe pehê ai ‘e Kano ‘okú ne faka’amu ange mai ‘e maa’usia ‘e he ni’ihi kuo tîpota’i mai mei tu’apule’angá ‘a e fa’ahinga fakakaukau ‘oku ma’ú. Na’á ne lave ai ki he ni’ihi ‘oku nau omi ‘o kei hokohoko atu ‘a e to’onga faihia ne nau fakahokó ‘i he ngaahi fonua mulí ‘o fakahoko ‘i Tonga ní.

‘I he’ene laú ‘oku kau ia ha fakakaukau fakavalevale mo’oni koe’uhí ko e tu’unga ‘oku ‘i ai ‘a e fonuá ‘oku ‘ikai ngata pê ‘i he’ene si’isi’í kâ ‘oku toe kanoni’aki e tu’unga faingata’a ko ia ‘oku ‘i ai e ‘ikonomika ‘a e fonuá.

‘Ikai ko ia pê ka na’á ne pehê ‘oku toe omi pê ‘a e kakai Tonga ‘o pâusi’i pê ‘a e kakai Tonga ‘i honau fonuá pea ‘oku ne fakalotolahi ai ki he ni’ihi ‘oku tipota’i mai kâ ‘oku nau kei fakahoko ‘a e ngaahi ‘ulungaanga fakakiná ke nau fai ha ngâue ‘oku ‘aongá ke ‘ofa’i ai kinautolu ‘e he kakaí.

Na’e faka’osi ‘aki ‘e Kano Vaimo’ui ‘a ‘ene fakalotolahi ki he ni’ihi ko’ení ‘a ‘ene pehê ‘oku kei lahi pê ‘a e ngaahi faingamalie ‘e lava ke foki ai ki he feitu’u pê fonua na’e fakafoki mai ia mei aí ‘o kapau ‘o liukava’i ‘ete mo’uí ke tuha mo taau mo e nofo ‘a e sosaietí

Sign up to get Planet Tonga news updates including notification when Taimi Tonga news summary page gets updated:
Your email:
Note: Click on the Subscribe button instead of pressing Enter if you encounter errors.


Home | News Archives | Sports News | Subscriptions | Images

Designed and Hosted by

Other News
-‘Io ne ‘i ai e aleapau - Laki Niu
Fa’u ‘e ‘Ulu’alo Po’uhila

- Fakamanatu ta‘u 40 ‘o e ‘Apiako ‘Atenisi´
- Vahenga ngaue fo‘ou ‘a Papatoetoe
- Fakafisi ‘a e Pule ‘o e Royal Tongan Airlines ‘i ‘Aositelêliá
Fa’u ‘e Taina Kami Enoka

- ‘Oku ‘ikai ko ha lao ‘a e lao ta’etotonu´
Kolomu ‘a Kalafi Moala

- Ikuna ‘e Maryan Lomu e fe‘auhi Face of Tonga
fa’u ‘e Manu Manuofetoa

- Liliu ‘a Hufangalupe ki he senita ma‘ae to‘utupu´
- Ngali ma‘u pê ha kilisimasi e kau tô hina ‘a e Ha‘amo´
- Toloi hopo ‘Etita ‘o e Taimi ‘o Tonga´ mo Halahingano ki he 2005
- Fakanofo Pâtele ‘a e toko fitu
- Kamata ngaue ‘a e Kosilio Launga fakafaiongoongo
Fa’u ‘e Taina Kami Enoka

- Toloi ‘a e hopo ‘a ‘Etuate Lavulavu´ ‘i ‘Amelika
- Fu’u lahi e fakaoli´ ‘i Tonga
- Fetuukuaki ‘a Clive mo Pesi
Fa’u ‘e Taina Kami Enoka

- ‘E lâunga’i Tonga ki he European Union
fa’u ‘e Mâteni Tapueluelu

- Fuofua Tonga ke mata‘itohi MA he ako ki he mala‘e e Misiume´ mo e Tukufakaholo
- Mâvae mo hono famili´ ko ‘ene kengi´
fa’u ‘e Manu Manuofetoa

- ‘I ai pe ‘amanaki
Fa’u ‘e ‘Ulu’alo Po’uhila

- Fiema‘u e $15.2 miliona ki he Royal Tongan
Fa’u ‘e ‘Ulu’alo Po’uhila

- Totongi tukuhau pe e Tu‘i ‘o Pilitânia´
All Rights Reserved 2003. http://www.planet-tonga.com/tongatimes