|
‘E lâunga’i
Tonga ki he European Union
fa’u ‘e Mâteni
Tapueluelu
KUO
fakatokanga eni e kautaha ongoongo ko e Reporters Without Borders
(Reporters
sans frontières) te nau fokotu’u atu ki
he kau ma’u mafai ‘o e ‘Iunioni ‘a ‘Iulope´,
European Union, ke fakahoko e lau ‘a e kupu 96 ‘o e
Konivêsio Cotonou ki Tonga´ ni koe’uhi´ ko
hono paasi ‘e he pule’anga´ ‘a e liliu
ki he Konisitûtone´ ‘a ia kuo fakangatangata
ai ‘a e tau’atâina ‘o e lea´ mo e
mîtiaa´.
Ko
e kupu 96 ‘o e Konivêsio Cotonou, ‘oku´ ne fakamafai’i ‘a
hono fakahoko ha fakataputapu (sanctions) ki ha fonua ‘oku ‘ikai
ke faka’apa’apa’i ai ‘a e totonu e tangata´, ngaahi
tefito’i tui fakatemokâlati´ pea mo e pule ‘a e lao´.
Kuo lahi foki hono fakaanga’i ‘a Tonga ‘o pehê ko hono
liliu ko ia ‘e he Tu’i´ ‘a e Konisitûtone´ ‘oku
mahino ‘a e ‘ikai ke pule ai e lao´ ka ‘oku pule pê ia. ‘Oku
kau foki ‘a Tonga he ngaahi fonua kuo fakamo’oni ki he Konivêsio
Cotonou.
Na’e tuku atu foki ‘i he ‘initaneti´ ‘i he ‘aho
12 ‘o e mâhina ni´ ‘a e fakaanga’i ‘e he
kautaha Reporters Without Borders ‘a e Tu’i´, Taufa’âhau
Tupou IV, koe’uhi´ pê ko ‘ene fakamo’oni ki hono
liliu e Konisitûtone´ kae lava ai hono ta’ofi ‘o e nusipepa
Taimi ‘o Tonga´ ‘a ia ‘oku paaki ‘i Nu’usila´ ke
toe tû’uta ki Tonga.
Ne
tuku atu foki ha tapou ‘a e kautaha Reporters Without Borders ki he
Palêmia´, Pilinisi ‘Ulukâlala Lavaka Ata, ke ne fakaloto’i ‘a
e Tu’i´ ke ne fakafoki ‘a ‘ene tu’utu’uni´ pea
ke faka’atâ ‘a e nusipepa´ ke tufaki tau’atâina.
Ko
e kautaha Reporters Without Borders ne talu ‘enau fakafepaki’i ‘a
hono ta’ofi ‘o e Taimi ‘o Tonga´ mei Fepueli 26 ‘o
e ta’u ni´. Ne fatu foki ‘e he pule’anga´ ha ngaahi
tu’utu’uni mo ha ngaahi lao kehekehe ‘e nima ke ta’ofi ‘a
e Taimi´ mei Fepueli´pea ne toutou hopo’i tu’o tolu ia ‘e
he nusipepa´ ni ‘o mate kotoa pê ‘a e ngaahi tu’utu’uni
mo e fa’u lao ‘a e pule’anga´ he kupu 7 ‘o e Konisitûtone´.
Kuo hanga ai ‘e he pule’anga´ ‘o liliu e kupu ko ia´ kae
lava ke tamate’i ‘a e Taimi ‘o Tonga´ mei Tonga.
Na’e pehê ‘e he Faipulusi ‘o e Taimi ‘o Tonga´,
Kalafi Moala, ‘oku ‘ikai ke toe tau’atâina kakato ‘a
e lea´ ‘i Tonga pea ‘e malava leva ‘a e pule’anga´ he
taimi´ ni ke ne tamate’i ha nusipepa pê mei muli ‘o kau
ai ‘a e Taimi ‘o Tonga´.
|