|
Fetuukuaki ‘a
Clive mo Pesi
Fa’u ‘e Taina Kami
Enoka
Kuo
ma’u ha tohi mei he Palêmia Le’ole’o,
Clive Edwards, ke fakatonutonu ‘a e ongoongo na’e ‘ulu’i
tohi ‘aki e “Loi ‘a e Palêmia Le’ole’o,” ‘i
he Taimi ‘o Tonga ‘o Tisema ‘aho 5.
Ko
e tohi na’e fakatu’asila ki he faiongoongo ko eni, pea na’e
fa’u ia ‘i he ‘aho 10 ‘o Tisema ‘i he ‘ulu’i
tohi ‘a e Palêmia.
Ko
e fakamatala na’e pulusi ‘i Tisema ‘aho 5, ‘oku
felâve’i ia mo hono faka’ikai’i ‘e he sea ‘a
e Kosilio ‘o e Ngaahi Kautaha Faiongongo ‘o Tonga, Pesi Fonua, ‘a
e lau ‘a e Palêmia Le’ole’o´, Clive Edwards, ‘o
pehê na’e fa’u ‘e Pesi e Lâo ki he Ngaahi Nusipepa,
fakataha mo e kautaha faiongoongo ‘o Tonga kuo fakapekia. (TMA). Ko e
fakamatala ‘a Clive na’e hâ ‘i he ongoongo ‘a
e Kautaha Ongoongo ‘o e Pasifiki, (PINA). Ka na’e pehê ‘e
Pesi ia na’e kole ia ‘e he Kômiti Lao´ ke ‘alu
ange, pea na’a ne ‘oange ki he kômiti´ ha la’i
tatau ‘o e ‘Efika Fakafaiongongo ‘a e Kautaha Ongongo kuo
fakapekia (TMA).
Kaekehe ‘i he tohi ‘a e Palêmia Le’ole’o´,
na’a ne fokotu’u ai ke fakalelei’i ‘a e me’a
ni ‘i he vave taha´ ‘i he founga fakapotopoto. Pea ka ‘ikai
fakatonutonu ‘a e me’a ni, ‘e hoko atu ki ha fakatonutonu
kehe.
Na’a ne ‘omai mo e ngaahi tohi mei he Sekelitali ‘o e Komiti
Lao´ Lepaola Bloomfield mo e Sôlisita Seniale´, ‘Alisi
Taumoepeau, ke fakamo’oni’i ‘aki ‘a e kau ‘a
Pesi ki he fakataha ni, pea na’e kau ‘a e ngaahi tokoni ‘a
Pesi´ ki hono fakakaukau’i mo hono fa’u ‘a e ngaahi
lâo´. Pea ‘i he tohi ‘a Lepaola´ ‘oku hâ ai ‘a
e ma’u vahe ‘a Pesi ki he’ene kau ki he ngaahi fakataha´, ‘a
ia na’e fakahoko ‘i Me ‘aho 26, ki he ‘aho 29.
‘Oku a’u mai ki he ‘aho ni, mo e kei tu’u ai pe ‘a
Pesi ‘i hono faka’ikai’i ‘a e lau ‘a e Palemia
Le’ole’o´ ‘o pehê na’a ne tokoni ki hono
fa’u e Lâo ki he Ngaahi Nusipepa´, 2003. Pea ‘i he Televisione
Tonga´ ‘i he uike kuo ‘osi´ na’a ne kei faka’ikai’i
pe.
Na’e fai e feinga ‘a e Taimi ‘o Tonga´ ki he Palêmia
Le’ole’o´ ke ‘omai e la’i tatau ‘a e mîniti ‘a
e fakataha ‘a e na’e pehee ne kau ai ‘a Pesi´, pea
na’e pehê ‘e he Sekelitali ‘a Clive ke fai’aki
pe ‘a e ngaahi fakamo’oni na’e ‘osi ‘omai´.
Na’e ‘omai fakataha mo ‘ene tohi´ ‘a e tatau ‘o
e tohi ki a Pesi Fonua, ‘o fakaiikiiki ‘a e ngaahi fakataha na’e
kau ki ai´ mo e ngaahi me’a na’e poupou ki ai´. ‘Oku
pehê ‘e Clive na’e toki fetongi ‘a e fakakaukau ‘a
Pesi´ hili hono ‘ave ‘e he Pule’anga´ ‘a
e lao Fakaangaanga ki he Nusipepa´ ki he Fale Alea.
“
Kapau na’e pehê ‘e Pesi Fonua na’e kamata mei ai ‘ene
fakafepaki’i ‘a e ‘uu lao´, ‘e mo’oni ia. ‘Oku ‘ikai
ke mo’oni ‘ene pehê ‘oku ta’emo’oni ‘a
e lave kiate ia ‘i he ongoongo felâve’i pea mo ‘ene
kau ki he ngaahi fakataha ‘a e Kômiti Si’i Fa’u Lao´ pea
mo e Kômiti Lao ‘a e Pule’anga´. Na’e ‘i
ai ‘ene tokoni lelei mo falala’anga ‘i he ‘uu fakataha
ko ia´,” ko e lau ia ‘a Clive.
Fakatatau
ki he tohi ‘a Clive ki a Pesi, na’a ne pehê ‘i
he ‘aho 28 ‘o Me, na’a ke toe kau ki he ongo fakataha ‘a
e Kômiti Lao´. Pea koe‘uhi´ ko ho’o ngaahi fakamatala
na’a ke fai felâve’i mo e ‘Efika Fakafaiongongo´,
na’e toe fakafoki ai ‘a e Konga 11 ‘o e Lao´ ki he ‘Ofisi
Lao´ ke fa’u fo’ou.
“
Ko e tokoni lahi eni na’a´ ke fai´,” ko e lau ia ‘a
Clive ki a Pesi. “ Oku ou ‘ilo kuo liliu ho’o fakakaukau´ mo
e poupou´...ka ‘oku ‘ikai ke hanga ai heni ‘o liliu ‘a
ho’o fakakaukau´ pea mo e tokoni ki he ‘Ofisi Lao´ pea
toe kau ki he ngaahi fakataha ‘o e Komiti Lâo´.”
Kaekehe,
kuo mahino na’e kau ‘a Pesi Fonua ki he ngaahi fakataha’anga´ ni,
pea na’e ‘ikai pe ke ne faka’ikai’i eni. Ka kapau te
te kau ki ha fakataha ‘a e Pule’anga´, ‘oku ‘uhinga
ia ‘oku te poupou’i ‘a e ngaahi kaveinga ‘o e fakataha?
Ko e mo’oni´ ‘e toki ma’u ia ‘i he mîniti ‘o
e ngaahi fakataha’anga ni.
|