|
Fakafisi ‘a e Pule ‘o e Royal Tongan Airlines ‘i ‘Aositelêliá
Fa’u ‘e
Taina Kami Enoka
KUO
ma’u ‘e he nusipepa´ ni ha fakamatala falala’anga ‘o
pehê kuo tu’utu’uni ‘e he Poate ‘a
e Royal Tongan Airlines ke fakafisi ange ‘a e pule ‘o
e Royal Tongan ‘i Senê, pea ‘oku i ai e tui ‘oku
tupu heni mei he ngaahi lâunga kuo ma’u fekau’aki
mo ‘ene founga ngâue ki he kakai ‘oku nau ngâue’aki
e kautaha´.
Ko
e pule´, ko e tu’ofefine ia ‘a e pule lahi ‘o
e kautaha Royal Tongan Airlines, Logan Appu.
Fakatatau
ki he tohi lâunga ki he poate ‘i ‘Aokosi´,
na’e pehê ‘e he tokotaha na’a´ ne folau ki Senê,
na’e faingata’a ‘aupito ke ne tui ki he founga ngâue ‘a
e ‘Mrs Appu, he na’e fakahoko eni ’i he founga ta’efaka’âtu’i
mo ta’efaka’apa’apa’ mo’oni.
“Pea malô mo e ‘ulungaanga faka-Tonga ke tali fakalongolongo ‘e
he kau pâsese Tonga´ ‘a ‘ene ngaahi ‘ulungaanga
ko eni´, “ ko e fakalamatala ia ‘o ha taha ‘o e kau pâsese ‘i
he’ene lâunga tohi ki he Poate´.
Na’e laka hake ‘i he mîniti ‘e 30 ‘enau feinga’i ‘a ‘enau
me’a folau mai ki Tonga ni´, he na’e nofo ‘a Mrs Appu ‘o
fakafihi ‘a ‘enau me’a folau´. Fakatatau ki he fakamatala ‘a
e tohi´ ni, ‘oku hâ heni ‘a e ma’ulalo ‘a
e tu’unga fakafetu’utaki ‘a “Mrs Appu” ‘o ‘ikai
ke sai ki he fôtunga ‘a e kautaha´. ‘Oku´ ne
fakamoleki ai e taimi ‘o e kau pâsese e Royal Tongan pea tuai ‘a ‘ene
ngâue´.
“ ‘Oku laulanu pea ‘oku uesia ai ‘a e tu’unga mo
e ongoongo ‘a e kautaha ‘i ‘Aositelêlia´,” ko
e hanu ia ‘a e pâsese´ ni.
Na’e ‘osi ‘ohake foki ‘a e ngaahi ta’efeimâlie ‘o
ha kau pâsese ‘i Fale Alea ia ‘i ‘Aokosi, ‘o
makatu’unga pê ‘i he lahi ‘a e ta’efiemâlie
fekau’aki mo e fai fatongia ‘a e ‘ofisi ‘o e kautaha
vakapuna Royal Tongan Airlines ‘i Senee´, ‘a ia ‘oku
uesia ai ‘a e fie folau mai ai ‘a e kakai´ he kautaha´.
Ko
e ‘isiû ko eni´, na’e ‘ohake ia ‘e he
Fakafofonga Kakai ‘o e ongo Niua´, Peauafi Haukinima, ‘o
ne pehê kuo´ ne ma’u ‘a e ngaahi lâunga mei he
kakai kehekehe, ‘o a’u ki ha ongo muli. ‘Oku lolotonga feinga
foki ‘a e kautaha´ ke poupou’i ‘e he kakai´ pea
ke nau folau ‘i he vaka Royal Tongan.
“ ‘Oku fie heka ‘a e kakai Tonga´, ka ko e anga ko ê ‘o
e sêvesi ‘a e kautaha´, fakahoko mei he Pule Lahi ko eni´,
holomui pê ‘a e kakai Tonga´ ‘i he mômeniti faka’osi
pê Sea, koe‘uhî ko e ngaahi fokotu’u ngâue ‘oku
fai´,” ko e fakamtala ia ‘a Peauafi´.
‘Oku ‘i ai foki mo e ngaahi tu’utu’uni ki he fakatau
tikite´. Na’e ‘i ai ‘a e tokotaha na’e folau mâhina
taha mai ki Tonga´ ni ‘i he totongi makehe ‘o e kautaha´.
Na’e ‘ikai ke fakahâ ki he tokotaha´ ni, kuo pau ke nofo ‘o
a’u ki he mâhina ‘e taha, kae ‘oua ‘e foki kimu’a
pê toe nofo lôloaange ai, he ‘e to’o ‘a e totongi
makehe ko eni´. ‘Oku ‘i ai mo e tu’utu’uni ko e
pâsese´ kuo pau pê ke ne to’o ‘e ia ‘a e
kato pê ‘e taha.
Na’e me’a e ‘Eiki Sea´, Nôpele Tu’ivakanô, ‘o
ne pehê na’e ‘omai ‘a e palopalema tatau kimu’a
pea na’a´ ne ‘osi fanongo ai. ‘Oku ‘ikai ke ne ‘ilo
pê na’e fai ‘a hono ‘initaviu’i ‘e he Poate´ ‘a
e tokotaha´ ni. Ka na’e pehê ‘e he Kôvana Vava’u´, ‘Akau’ola, ‘oku´ ne
ongo’i mafasia lahi ki he fakamatala kuo fai´, pea ‘oku´ ne
feinga’i pê ke ne nofo ‘i hono fatongia ko e mêmipa
Poate, kae tukuange ‘a hono fakalelele ‘a e kautaha ki he Pule´.
“Ka ‘oku ou tui mahalo ko e ngaahi fakamatala ko eni ‘oku fai
mai´, na’a ‘oku totonu pê ke fai ha feme’a’aki ‘a
e Poate´ ke fai hano fakalelei,” ko e lau ia ‘a ‘Akau’ola.
Na’a´ ne pehê te ne fakahoko ‘a e lotomamahi ‘a
e Fale ki he Poate pea mo e Pule. ‘I he lau ‘a ‘Akau’ola,
na’a ne fehu’i meimei ki he uluaki ‘aho na’a ne ngâue
ai, pê ko e hâ ‘oku pule ai ê pea to e ‘alu ‘a
hono tu’ofefine ‘o pule hê?
“Ko e tali na’e ‘omai kia au ‘oku pehê, ‘oku ‘ikai
ko ia ia na’a´ ne fokotu’u´. Ko e fokotu’u ‘e
ha ni’ihi kehe, pea ko e taha ‘o e ‘uhinga na’e fokotu’u
ai´, ko e pehê ‘oku fu’u lahi ‘a e mama ‘a
e pa’anga´ ‘i Senee´.”
Kaekehe,
kuo fokotu’u foki ha ngaahi fanga ki’i kulupu ‘i
he kau Tonga ‘i Nu’usila mo Senee´ ke nau tokoni ki hono
fakamâketi’i ‘o e kautaha´ ki he kakai´. ‘I
he taimi tatau, ne uki ‘e he kau fakafofonga ia ‘e ni’ihi ‘o
e kakai´ ha poikoti ‘o e Royal Tongan ke ‘oua na’a
toe ngâue’aki ‘e he kakai Tonga´ koe’uhi´ pê ko
hono liliu ‘o e Konisitûtone´ mo e ngaahi ‘uhinga kehe.
|